Bỏ qua nội dung

Người hiền, người tử tế và tầng lớp tinh hoa trong xã hội

Truyền thông Việt Nam có thói quen dùng những từ quá đáng, cứ như “tặng hoa” cho người nổi tiếng – giáo sư thì “thuộc hàng đâu thế giới” , người giàu thì được tôn là “tĩ phú” là “đại gia”, ca sĩ thì thành “diva” dù có khi chưa bao giờ hát opera trong đời, nhạc sĩ thì thuộc … “tầng lớp tinh hoa của xã hội”.

Xin mời đọc một bài cũ

Le sage, l’être moral et les élites dans la société

.

Một bạn trẻ hỏi tôi về các … mẫu người nói trên

Trước nhất, người hiền, người tử tế có thể thuộc tầng lớp tinh hoa trong xã hội mà cũng có thể hoàn toàn … bình thường chứ không là người “ăn trên ngồi trước”. Các khái niệm có thể hoàn toàn độc lập với nhau. Có thể người hiền, người tử tế là những cánh hoa làm đẹp cuộc sống trong khi tinh hoa trong xã hội không … hiền và không tử tế.

Bên ta còn có từ “người trí thức” “người làm khoa học”, xưa hơn thì có “quân tử” và xếp những hạng người này vào tinh hoa của xã hội.

.

Trong văn hóa Âu Tây, thế kỷ thứ XVII có vẽ ra mẫu người hiền – honnête homme – một người thanh nhã bề ngoài cũng như bề trong – dáng dấp diện mạo cũng như tâm hồn – thanh cao tao nhã không cầu kỳ xa cách, có chiều sâu, có vốn hiểu biết nhưng không khoe khoang, chừng mực từ tốn và can đảm, sẳn sàng dấn thân khi cần. Cao thượng nhưng không huê hoang, không phơi cái tôi đáng ghét ra khắp phố phường – có chừng mực và thanh cao. Các nhà hiền triết như Pascal và Descartes là mẫu điển hình của người honnête.

Thế kỷ thứ XIX và XX, người hiền từ từ biến mất, mà thay vào đó là nhiều tầng lớp tinh hoa : người có tiền bạc (homo œconomicus), những trí thức nổi bật, người lãnh đạo chính trị, … những người thuộc  tầng lớp thống trị – thống trị bởi tiền bạc, thống trị bởi triết lý hay thống trị bởi tổ chức hành chính.

Ta phân biệt tinh hoa kinh tế, tinh hoa biểu tượng, tinh hoa chính trị, tinh hoa ý thức hệ,  …

https://huynhmai.org/2014/11/09/tang-lop-tinh-hoa-trong-xa-hoi/

Một cách tổng quát, tinh hoa của xã hội là những người thuộc tầng lớp lãnh đạo, đứng đầu các tổ chức chính trị, kinh tế, tư pháp, quân đội, tôn giáo và cả các nghiệp đoàn và các cơ quan truyền thông. Những người ghi dấu ấn của mình trong xã hội và tạo nên một cái gì mới cho xã hội.

Simone de Beauvoir và khái niệm nữ quyền, Gandi và sự đấu tranh không bạo lực, Hồ chí Minh và tuyên ngôn độc lập 1945, Bill Gates và Microsoft, …

Đó là định nghĩa lý thuyết. Trên thực tế, cần thêm vào đó một số điều kiện khác.

Có thể là điều kiện đạo đức và ở đây tôi bắt đầu trả lời câu hỏi của bạn đọc trẻ tôi vừa nêu ở đầu bài. “khái niệm người hiền, người tử tế”.

Là một người suốt đời đã đi dạy, tôi cốt ý là giúp giới trẻ học để sống ở đời để sống cùng nhau trong xã hội. Đó cũng  là mục tiêu tối thượng,  mà UNESCO đã đề ra từ hơn một phần tư thế kỷ.

Học để sống ở đời – không chỉ giúp trẻ biết giải thích các hiện tượng của thiên nhiên như trời mưa trời gió mà còn có khả năng giải mã các hiện tượng xã hội như cấu trúc của gia đình, sinh hoạt trên facebook, bạo lực ở học đường hay các vấn đề vĩ mô hơn như  thể chế chính trị, tự do và độc tài, …từ đó trẻ có thể tạo cho mình khả năng suy xét – cái mà tiếng Pháp gọi là discernement – người có discernement là người biết suy nghĩ, không hành động theo cảm tính. Đó là khởi điểm của đạo đức và trẻ thành người … hiền.

.

Học còn để sống với người khác trong xã hội – ” Thương người như thể thương thân” là câu ông bà ta đạy cách sống ở đời. Phương Tây thì nói “không làm cho người khác những gì ta không muốn người khác làm cho mình” – Tử tế là như thế. “Ăn ở có nhân nghĩa, có tình người” – Tử tế là phần đóng góp của mỗi cá nhân để xã hội sinh hoạt nhịp nhàng và để trường tồn. Giới chuyên môn chúng tôi gọi đó là chất keo của xã hội. Thiếu chất keo tiếp nối giữa các thành viên với nhau thì xã hội xuống cấp, tiêu vong. 

Học xa hiểu rộng giúp con người ta biết những giới hạn của mình, của người, của một nền văn hóa nào đó, … Tức là giúp ta tránh những lý luận chủ quan, những quan điểm cục diện, tinh thần quốc túy…

Nhưng biết suy xét, học cao hiểu rộng vẫn chưa là tinh hoa của xã hội

Tinh hoa của xã hội cần thêm khái niệm quyền lực, quyền lực tạo một khúc quanh của biến chuyển xã hội.

Quyền lực cụ thể, khả năng đưa ra những quyết định có liên quan đến cộng đồng và được cộng đồng tuân thủ. Một tướng lĩnh ra quân chống ngoại xâm là thí dụ cổ điển. Quyết định in thêm giấy bạc hay từ bỏ quyền tư hữu là vài thí dụ khác. Trong lịch sử, quyết định đánh quân Nguyên của các bô lão ở Hội nghị Diên Hồng là một thí dụ khác cho thấy giới bô lão có vị trí tinh hoa trong xã hội.

Khi Simone de Beauvoir viết Giới tính thứ nhì, bà gióng hồi chuông báo động về bất bình đẳng giới. Bà có cái quyền lực mà tôi gọi là quyền lực biểu tượng. Bà Hannah Arendt nói về cái ác bình thường bà đã cho một định nghĩa mới về cái ác. Bà cũng có quyền lực biểu tượng.

.

Ai là tinh hoa ở Việt Nam hiện thời ?

Trên lý thuyết, đó là những người có quyền, nắm vận nước trong tay. Họ được chính thống hóa bởi cấu trúc Đảng và nhà nước. Nhưng cơ cấu tập trung dân chủ và quyết định với trách nhiệm tập thể làm cho khó có một cá nhân nào nổi bật như tinh hoa. Đôi khi một vài viên chức đăng đàng phát biểu với những ý tưởng canh tân táo bạo nhưng khó mà biết đâu là truyền thông tiếp thị đâu là chính sách thực tiển.

Bên cạnh đó, tầng lớp trí thức khoa bảng, đúng ra cũng là tinh hoa của xã hội. Nhưng đại đa số những thành viên của tầng lớp này không có những vai trò đích thật để đưa đất nước ra … con đường sáng – để dùng chữ của nhà văn Hoàng Đạo – như phát minh khoa học, cải tổ giáo dục hay canh tân nông nghiệp, …

Còn tinh hoa kinh tế? Việt Nam ta có những tỉ phú đô la. Đại gia thì ta có nhưng tinh hoa kinh tế thì không vì những đại gia Việt Nam không hoàn toàn làm giàu cho xứ sở và để dấu ấn của mình trên tình hình kinh tế nước nhà, giúp cộng đồng sống tốt hơn.

Trong chừng mực nào đó, bà Nguyễn thị Phương Thảo có thể, xin nhấn mạnh trên chữ “có thể”, tôi chưa có dịp nghiên cứu vị trí của bà trong xã hội,  thuộc thành phần tinh hoa vì bà đã khai trương hệ máy bay giá rẻ và … cách mạng hóa những hình thức di chuyển của dân tình. Trong khi những người khác, giàu nhờ bất động sản chẳng hạn, có tiếng là đại gia nhưng không thể xem họ như tinh hoa của xã hội.  

Cũng có thể ông Phạm Nhật Vượng với VinUniversity sẽ để dấu ấn khi Đại học này thực hiện được chủ đích trở thành một Đại học thuộc top 50 hay top 100 thế giới – điều mà ông Vượng đã tuyên bố. 

Cuối cùng, xã hội học khác đạo đức học.

Tinh hoa tạo dấu ấn cho xã hội. Dấu ấn đó có thể là dấu ấn tích cực cũng như tiêu cực. Hitler với chủ nghĩa phát xít, đã đưa cả thế giới vào thế chiến, đã giết sáu triệu dân Do thái, nhưng ông vẫn được xếp vào tinh hoa của xã hội, tinh hoa ý thức hệ.

.

Nguyễn Huỳnh Mai

Advertisements

UNESCO và giáo dục Đại học

Les rôles de l’Université suivant l’UNESCO

.

Đây là một bài gần 2000 chữ đã đăng trên Dân Trí ngày 14.11.2011

http://dantri.com.vn/dien-dan/unesco-va-giao-duc-dai-hoc-1321575049.htm

nhưng vẫn còn tính cập nhật

Trong khung cảnh những tranh luận về cải tổ Giáo dục Đại học đang diễn ra hiện nay, thiết nghĩ nên xem lại những định hướng của UNESCO về Đại học, có thể coi đây là tài liệu tham khảo hữu ích.

Tổ chức Giáo dục Khoa học và Văn hoá Liên Hiệp Quốc UNESCO  có hai văn kiện quan trọng về vấn đề giáo dục Đại học.

– Văn kiện đầu là Tuyên ngôn thế giới về giáo dục Đại học cho thế kỷ XXI  tầm nhìn và hành động ký ở Paris, ngày 09.10.1998 bởi 182 quốc gia trong đó có Việt Nam

– Văn kiện thứ nhì là Tuyên bố của Hội nghị quốc tế UNESCO về giáo dục Đại học (Paris, 5 đến 8 tháng 7 năm 2009 ). Hội nghị này có chủ đề là “Sự năng động mới của giáo dục Đại học và nghiên cứu để cho tiến bộ và phát triển của xã hội”.

 Giới thiệu những nét chính của hai văn kiện này :

Tuyên bố UNESCO 2009 chỉ là một cách nhìn lại những thành quả đạt được 10 năm sau Tuyên ngôn 1998. Tuyên bố này nhắc lại một số điểm quan trọng mà các thành viên của UNESCO đã thống nhất trong Tuyên ngôn thế giới về giáo dục Đại học.

Cả hai văn kiện nhấn mạnh vai trò của giáo dục cũng như triết lý của Đại học : không những đào tạo cho sinh viên có kiến thức vững chắc và biết vận dụng sáng tạo trong hoàn cảnh hiện thời và cả cho tương lai. Hơn nữa, còn đào tạo những công dân có ý thức trách nhiệm, sẵn sàng bảo vệ hòa bình, nhân quyền và những giá trị dân chủ.

Phần mở đầu của Tuyên ngôn 1998 đưa ra những nhận định vô cùng thiết thực :

Số sinh viên tăng mạnh, phát triển xã hội càng ngày càng dựa trên nền tảng tri thức thành ra giáo dục đại học và nghiên cứu khoa học trở thành những cấu thành tối quan trọng cho sự phát triển văn hóa, xã hội, kinh tế, môi trường, … của nhiều quốc gia trên thế giới

Không có cơ sở giáo dục đại học và không có nghiên cứu thích hợp để đào tạo một số lượng lớn trí thức có trình độ chuyên môn cao, thì không một nước nào có thể tự phát triển một cách bền vững.

Giáo dục Đại học còn có thể góp phần tích cực giải quyết những vấn đề mà chính phủ và các cộng đồng xã hội phải đối diện, hầu thực hiện lý tưỡng hòa bình và an ninh xã hội, nâng cao đời sống nhân loại

Cấu trúc của Tuyên ngôn  chỉ có  17 điều đi từ những vai trò của giáo dục Đại học tới những điều căn bản như bình đẳng giữa Nam Nữ trước Đại học ; giáo dục Đại học cho tất cả công dân, tự do hàn lâm, vai trò của Quốc gia, những hợp tác quốc tế về giáo dục hay những chi tiết kỹ thuật như sự cần thiết phải đánh giá các trường Đại học, …

Trong khuôn khổ bài này,  xin đi sâu về vai trò của giáo dục Đại học theo UNESCO

Đại học có nhiều vai trò. Thế kỷ thứ 21 là thế kỷ của tri thức, không phải là một khẩu hiệu rình rang và trống rổng mà thực tế là như thế. Tài nguyên thì khai thác mãi cũng cạn, thế giới phải đối mặt với những cam go của sự sống còn của 7 tỉ người, trong lúc mà nhiên liệu mai một (dầu hỏa sẽ hết trong 40 năm nữa ?), biến chuyển môi trường là một thách thức rình rập ngoài hiên (băng hà tan, ngập lụt, khí hậu,… đó là chưa nói đến ô nhiểm, khủng hoảng kinh tế,…). Không có tri thức làm sao giải quyết những khó khăn cận kề đó ?

Điều 1 của Tuyên Ngôn 1998 UNESCO đi thẳng vào vấn đề và liệt kê chi tiết những vai trò của giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học của Đại học để phát triển xã hội và cải thiện đời sống  (những chữ có gạch dưới được trích dịch từ bản Tuyên ngôn):

– Đào tạo tay nghề cao, những công dân có trách nhiệm chuyên nghiệp tùy theo nhu cầu hiện tại và tương lai của xã hội

Truyền kiến thức và đào tạo chuyên nghiệp là sứ mạng cổ điển của Đại học. Nhưng Đại học có bổn phận phải trả lời những nhu cầu đặc thù của xã hội chứ không phải làm việc riêng lẻ và ẩn mình trong « tháp ngà » của khoa học. Nói cho cùng, Đại học là một thành phần của xã hội, lại được xã hội nuôi dưỡng (tài trợ, đóng học phí) thì nếu phải đào tạo giới trẻ trong những ngành nghề phù hợp với nhu cầu của xã hội thì cũng hợp lý thôi.

Nhu cầu hiện tại dễ xác định. Nhưng tầm nhìn phải xa hơn. Xã hội ở thế kỷ thứ 21 biến chuyển nhiều, biến chuyển nhanh và biến chuyển sâu. Đào tạo thế hệ trẻ giỏi khoa học kỹ thuật là đào tạo cho tương lai nên phải dự đoán đúng những nhu cầu tương lai của xã hội.

Chữ “có trách nhiệm” quan trọng. Tiếng Việt ta nói “vừa có tài vừa có tâm”, tài và đức đi đôi. Dĩ nhiên Đại học không phải lên lớp dạy luân lý cho sinh viên, nhưng qua cách dạy (lấy trò làm trung tâm), cách làm khoa học (nghiêm chỉnh và trung thực), liên hệ đối xữ thầy-trò (dân chủ và văn minh), giữa đồng môn (bình đẳng trong tương trợ), môi trường trong sạch (không vị lợi chẳng hạn), … Đại học có khả năng truyền đạt và rèn luyện đạo đức cho sinh viên.

Có trách nhiệm với xã hội còn có ý nghiã xa hơn : có khả năng nhận định về xã hội và phê bình những hiện tượng “bất thường” để góp phần phòng ngừa tai họa và đem lại cuộc sống tốt cho tất cả mọi người. Nói một cách nôm na, có khả năng và trách nhiệm “gióng hồi chuông báo động” để giúp xã hội tránh hiểm nguy.

Chú ý tới đào tạo khởi thủy và đào tạo cập nhật suốt đời sau đó trong một bối cảnh tôn trọng quyền làm người, phát triển bền vững của xã hội, dân chủ, hòa bình và công bằng.

Đào tạo khởi thủy quan trọng. Đó là cơ sở, những hiểu biết căn bản, hành trang để vào đời của một sinh viên Đại học lúc tốt nghiệp ra trường. Nhưng khoa học phát triển bằng những bước của người khổng lồ, kiến thức hôm nay không chắc sẽ còn có giá trị ngày mai. Dĩ nhiên, các cá nhân có thể trở về Đại học để cập nhật kiến thức. Nhưng cũng có thể hiểu là Đại học phải đào tạo thế nào để các cựu sinh viên mình được trang bị sẳn sàng và có khả năng tự học sau đó để cập nhật kiến thức.

Xin nhấn mạnh ở chủ đích của những đào tạo này : những chủ đích nhân bản, dân chủ, hòa bình và bình đẳng.

Phân phối truyền bá hiểu biết cũng là một sứ mạng của Đại học.  Tuyên ngôn UNESCO, trong điều 1 viết tiếp : Biểu dương những ý tưởng và hành động tạo nên và phân phối, truyền bá trí thức và kết quả của nghiên cứu khoa học, trong sứ mạng giúp cộng đồng, xã hội phát triển văn hóa, xã hội, nghệ thuật.

Không những chỉ dạy sinh viên mình, chỉ giúp sinh viên mình nghiên cứu khoa học mà còn phải mang khoa học đó ra ngoài xã hội để mọi người đều tiếp cận được. Đó là bổn phận của Đại học đối với cộng đồng, dùng những phương tiện truyền thông đại chúng (thuyết trình, viết báo hay lên truyền hình) để phổ cập những hiểu biết mới, bằng một ngôn ngữ dễ hiểu, cho cả cộng đồng xã hội, cho mọi người cùng nâng cao kiến thức của mình để sống tốt hơn.

Nhiệm vụ sau đó của Đại học là giúp hiểu biết, bắc cầu cho sự thông cảm giữa các văn hoá không kỳ thị giữa những văn hóa khác nhau trên phương diện quốc tế cũng như nhưng văn hóa khác nhau trong cùng một xã hội.

– Giúp bảo tồn những giá trị xã hội (điều 1 e) : theo xu thế tiến bộ, truyền bá khoa học nhưng vẫn không quên những giá trị truyền thống, lịch sữ và văn hoá vì đó là những cội rễ, là nền tảng của xã hội

Và sau cùng,  Đại học có trách nhiệm đào tạo giảng viên và giáo sư cho tất cả các bậc học để hoàn thành sứ mạng giáo dục toàn xã hội.

Truyền hiểu biết thôi chưa đủ. Phải thêm vào sáng tạo và phát minh. Đó là vai trò nghiên cứu để phát triển hiểu biết trong những lĩnh vực khoa học và mỹ thuật, nhiệm vụ quan trọng khác của Đại học (điều 5 của Tuyên ngôn) : Đổi mới canh tân sáng tạo nếu không thì sẽ không làm sao theo kịp đà tiến triển của thế giới.

Tuyên bố UNESCO 2009 cũng trở lại một vấn đề tâm điểm trong các vai trò của Đại học :

Giáo dục Đại học để chống nghèo đói, để  phát triển bền vững, để thiết lập công bằng xã hội”. Hơn 60 điều để thấy là còn nhiều việc phải làm để thực hiện hết tầm nhìn đã phác họa năm 1998 của Tuyên ngôn Thế giới.


Riêng đối với nước ta, giáo dục Đại học rất cần cho phát triển bền vững, chống bất bình đẳng xã hội và mưu cầu một đời sống tốt cho tất cả mọi công dân. Kỹ năng chuyên môn về khoa học kỹ thuật là điều kiện phải có để phát triển nông nghiệp, công nghiệp, bảo vệ môi trường,

Đặc biệt cần quan tâm nhiều hơn đến vai trò nghiên cứu khoa học của Đại học để không ngừng nâng cao trình độ của các giảng viên cũng như nâng cao chất lượng giảng dạy và giúp cho sinh viên.làm quen với công việc nghiên cứu khoa học, tạo cơ sở cho việc tự học và sáng tạo lâu dài sau này..

Kết luận

Đại học có vai trò đào tạo những thế hệ tương lai biết suy nghĩ và năng lực suy nghĩ – tức là những người đi trên hai chân, một chân làm ra vốn liếng, một chân bảo tồn đạo đức. Một mặt lo kinh tế, mặt kia lo xã hội. Vừa thấy hiện tại lại để ý lo cho tương lai. Biết từ đâu đến và biết sẽ đi về hướng nào.

Tham vọng đó là tham vọng đào tạo những « người quân tử », nếu nói theo kiểu xưa, hay những người trí thức, nếu nói theo kiểu hiện đại hơn. Một số người quan niệm rằng giáo dục Đại học là để đào tạo tinh hoa cho xã hội, không phải một giai cấp tinh hoa thống trị mà là những tinh hoa có trách nhiệm, ý thức được vai trò và bổn phận mình với xã hội. Âu đó cũng là quan niệm về kẻ sĩ của Nguyễn Công Trứ bên ta và cũng là cốt lõi của Tuyên ngôn UNESCO 1998.

.

Nguyễn Huỳnh Mai

Mời đọc thêm bài này:

https://huynhmai.org/2015/04/11/truong-hoc-o-chan-troi-2020-2/

Triết lý của một trường tiểu học ở Mỹ

Bài này khởi thủy lên trang ngày 23.11.2016. Hôm nay đọc lại tôi vẫn thấy triết lý giúp trẻ học sống với người khác vô cùng thâm thúy.

.

Tôi đến Rockville (Maryland) vào một ngày cuối thu, dịp lễ Tạ ơn. Trường học đóng cửa.

Nhưng trong sân trường của cháu tôi có hàng cột này

Cột đầu tiên

Cột đầu tiên: chu đáo, ân cần, cẩn thận, chăm sóc người khác

Tôn trọng. Tôn trọng mình, tôn trọng người đối diện, tôn trọng luật lệ

Tôn trọng. Tôn trọng mình, tôn trọng người đối diện, tôn trọng luật lệ

Chấp nhận tha nhân, chấp nhận ý kiến khác với ý mình, ...

Cảm thông, chấp nhận tha nhân, chấp nhận ý kiến khác với ý mình, …

Hợp tác. Cùng làm việc với thầy, với bạn. Một cây làm chẳng nên non, Ba cây chụm lại nên hòn núi cao

Hợp tác. Cùng làm việc với thầy, với bạn. Một cây làm chẳng nên non, Ba cây chụm lại nên hòn núi cao

Trách nhiệm. Trách nhiệm với mình và trách nhiệm với xã hội

Trách nhiệm. Trách nhiệm với mình và trách nhiệm với xã hội

Xứng đáng với niềm tin

Tin cậy, xứng đáng với sự chờ đợi của người khác

Hai bà cháu trước cửa đóng vì đang lễ Tạ ơn

Hai bà cháu trước cửa đóng vì đang lễ Tạ ơn (ảnh J-E Poirrier)

Nguyễn Huỳnh Mai – 6 ảnh đầu và chú thích

 

Bạo lực ở thành phố và trường phái Chicago

Bạo lực không còn là việc hiếm hoi trong xã hội hiện thời ở Việt Nam.

Đứng trước hiện tượng có lẻ ta thiên về chế tài hơn là phòng ngừa.

Hôm nay Tiền phong kể chuyện này:

https://www.tienphong.vn/phap-luat/hon-50-nguoi-o-sai-gon-dan-tran-hon-chien-kinh-hoang-tren-cau-1331327.tpo

 

Từ nhiều năm nay tôi đã viết  về trường phái Chicago với mong mõi có một trường phái Saigon, Đà nẳng, … – chuyện các băng đảng ngày xưa cũng là một trong những tệ hại của Chicago :

https://huynhmai.org/2018/02/22/truong-phai-chicago/

Nguyễn Huỳnh Mai

Tranh Việt Nam ở Bảo tàng Cernuschi, Paris

Hiện thời Bảo tàng Cernuschi đang cho trưng bày khoảng trên dưới 80 hiện vật gồm có tranh, gốm cổ, gốm Biên Hòa, … của Việt Nam.

http://www.cernuschi.paris.fr/fr/expositions/vietnam-nouvelles-acquisitions

Ngoài Mai Thứ, có những tác giả mà tôi hoàn toàn chưa biết đến, Trần duy Liêm, Em, T. Công, Kiêng, Rang,… những cái tên bắt ta phải đi tìm hiểu thêm, những họa sĩ của Trường Mỹ thuật Gia định.

Tôi không phải là nhiếp ảnh gia chuyên nghiệp, không có máy ảnh tinh vi. Chỉ xin ghi lại đây vài clichés, chụp với con tim yêu tranh và yêu những sáng tác của người đồng hương .

Một lần khác, tôi sẽ cho lên trang hình về những đồ gốm và cổ vật Việt Nam của Cernuschi

.

Đây là bức tranh Baignade – Tắm – của Mai Thứ, được dùng như tranh chủ của sinh hoạt “Việt Nam” tại Bảo tàng Cernuschi hiện thời

“Thiếu phụ mặc quần đen” của Trần Duy Liêm, thuộc trường Mỹ thuật Gia định, … quyến rũ hơn nhiều

Cũng của họa sĩ Trần duy Liêm, “Người vá lưới”

“Tàu cá trở về” cũng của Trần duy Liêm

Một người phụ nữ và một em bé đang tắm – Trần Duy Liêm – có chút gì hơi hướng Paul Gauguin

“Thiếu nữ chơi sáo trúc”, có ký tên “Em” nhưng tác giả lả ai ?

Cũng một tên ngắn gọn “Rang” – Bữa cơm đạm bạc trên phản, trong một căn nhà vách nứa ở thôn quê, nhưng giữa nhà là bàn thờ với lư nhang và hai chân đèn

Cận cảnh măm cơm – chén nhiều hơn thức ăn trên một cái mâm gỗ đã cũ

“Kiêng” – Người đàn bà đan võng . Có ai nghĩ tới thân phận của người phụ nữ này hay không – Đó là khoảng 1930, dân ta nghèo…

T.Công : Hàng dừa bên rạch ở Phú Lâm. Ngày xưa tôi có lúc đi học một trường ở Phú Lâm …

Tác giả “Âu” – Bên trong một ngôi chùa

Tác giả ẩn danh : Phong cảnh một ngôi đình làng – mẫu vẽ cho một bức sơn mài

Nguyễn Huỳnh Mai – ảnh và chú thích

Trang này chuyên về Trường Mỹ thuật Gia Định, nhưng tôi không tìm thấy tên các tác giả của các tranh ở trên :

https://truongvegiadinh.blogspot.com/2016/07/hoa-si-le-van-e-1906-1966.html

Cách chức Ủy viên Trung ương Đảng khóa XI của ông Nguyễn Bắc Son

Hôm nay các báo cho biết ông Nguyễn Bắc Son, nguyên Bộ Trưởng TT-TT, phải chịu những hình thức cách chức và khai trừ

http://soha.vn/cach-chuc-uy-vien-trung-uong-dang-khoa-xi-doi-voi-ong-nguyen-bac-son-20180818135357358.htm

Bài báo dẫn trên có đăng một ảnh mà tôi đã bình luận cách đây gần bốn năm:

https://huynhmai.org/2015/01/31/bieu-tuong-cua-quyen-luc/

 

Từ quyền lực đến lạm dụng quyền lực chỉ có một bước ngắn. Tại sao ta đã không thấy điều đó ?

.

Nguyễn Huỳnh Mai

Thần kinh học trong giáo dục

Neuro-sciences et pédagogie

Bài này viết theo đơn đặt hàng của trang Khoa học, báo Dân Trí và đã gửi về nhà báo Thao Lâm, mừng anh ấy trở lại công tác mặc dù tuổi đã cao.

Nhà báo Thao Lâm có biên tập thêm và cho đăng ở đây:

http://dantri.com.vn/khoa-hoc-cong-nghe/than-kinh-hoc-trong-giao-duc-giup-hoan-thien-phuong-phap-su-pham-2016052113020345.htm

Hơn hai năm đã trôi qua, ta vẫn dạy trẻ học … thuộc lòng và hoàn toàn chưa áp dụng những đóng góp của Thần kinh học cho giáo dục. 

.

Mục tiêu chính của Thần kinh học trong giáo dục là để hiểu những phương thức hành động bên trong bộ não của trẻ khi chúng học – như thế hầu hoàn thiện hay cải cách phương pháp sư phạm để trẻ học dễ hơn, nhanh hơn và kết quả tốt hơn.

Thần kinh học trong giáo dục là một khoa học mới, chỉ hiện hữu từ khoảng mười năm nay và hiện phát triển rất nhanh. Bài này nói về sự góp công của giáo sư Olivier Houdé ở Đại Học Sorbonne Paris Cité.

Khoa học này sở dĩ được ra đời phần chính là nhờ sự trợ lực của máy chụp cộng hưởng từ sinh hoạt (Scanner à Résonnance Magnétique Nucléaire fonctionnelle – IRMf) giúp các nhà khoa học quan sát sinh hoạt cùa não bộ trong lúc trẻ học.

Đóng góp của ông Olivier Houdé có thể tóm lượt bằng sự phân biệt hai cách dạy/học sử dụng hai phần não khác nhau:

. Cách đầu tiên là cách gây phản ứng “tự động” – để có phản ứng này, thầy và trò dùng phương pháp lập đi lập lại nhiều lần – như để học thuộc lòng một danh sách nhiều chữ, Ở đây phần não trước trán (préfrontale) hoạt động. Đa phần các phương pháp sư phạm truyền kiến thức theo kiểu này. Não của trò được “huấn luyện” để “tích lũy” kiến thức.

. Thế nhưng, khi trò đứng trước một “nghịch lý”, phải suy nghĩ, phải từ bỏ phản ứng tự động đã được tích lũy trước đó thì trò phải dùng phần não phía sau và phần dưới vỏ não (partie postérieure và sous-corticale).

Đây là cách dạy trò từ bỏ các phản ứng tự động để lý luận, suy nghĩ, cân nhắc và sáng tạo. Tức là những biểu hiện của … thông minh.

Học là cần nằm lòng một số kiến thức cơ sở. Nhưng nếu chỉ có học nằm lòng thôi thì các phần khác của não bộ không phát triển và kiến thức tích lũy thành vô dụng. Học còn là để biết sử dụng những cơ sở đã tích lũy cho nhiều tình huống khác nhau. Tức là phải có khả năng hành xử một cách “tự động” và đồng thời biết từ bỏ những phản ứng tự động đề thích ứng.

Trong quá trình học của học sinh, máy scanner cho thấy là não của trẻ rực sáng đi từ phẩn vỏ não trước trán cho những kiến thức chỉ cần phản ứng tự động – ở đây tác giả những dòng này nhớ tới các kiểu … ê a đọc theo thầy hồi xưa – sau đó khi cần, cho sinh hoạt lý luận hay sáng tạo, là tới phiên phần não phía sau rực sáng. Trẻ đã “đóng cửa” phần não tự động một cách dễ dàng.

Nguyễn Huỳnh Mai

Sách tham khảo:

Houdé O., Apprendre à résister. NXB Le Pommier, 2014.

Và dưới đây là phần mà nhà báo Thao Lâm thêm vào, cho bài báo đã dẫn trên, như một lời bình, ứng dụng vào tình hình ở Việt Nam:

Dựa trên kết quả nghiên cứu như vậy, các nhà giáo dục học có căn cứ khoa học một cách tường minh để cải tiến phương pháp dạy và học sao cho có hiệu quả nhất.

Đối chiếu với thực tiễn giáo dục của nước ta, e ràng tình trạng học nhồi nhét kiến thức, tức là mới chú trọng khai thác hoạt động của phần não trước trán (préfrontale); còn chưa quan tâm việc dạy và học theo hướng coi trọng vận dụng kiến thức và biết sáng tạo trong những tình huống khác nhau, tức là chưa biết khai thác phần não phía sau và phần dưới vỏ não (partie postérieure và sous-corticale).

Đấy là điều thật đáng tiếc bởi cách dạy nhồi nhét kiến thức là chưa biết khai thác và phát triển toàn diện hoạt động não bộ của trẻ em cả phần não trước trán cũng như phần não phía sau và phần dưới vỏ não..Mà theo quy luật tự nhiên thì phần não nào ít được khai thác thì phần đó sẽ không có điều kiện phát triển tốt, thậm chí sẽ bị thui chột đần. Đáng lưu ý hơn là phần não chưa được chú trọng khai thác này lại là phần não làm chức năng phân tích, suy luận và sáng tạo, cơ sở ban đầu tạo ra khả năng sáng chế và phát minh cũng như những sáng tạo về văn học nghệ thuật trong suốt cuộc đời..