Skip to content

Người nghèo ở Hà nội – Phần III : Kịch bản nào cho tương lai ?

Tháng Mười Hai 26, 2012

Kịch bản 1:

Kiểm soát và phát triển : kiểm soát tốc độ di chuyển nông thôn đô thị sẽ cho phép cơ sở hạ tầng đô thị có thì giờ để bắt kịp với gia tăng dân số. Song song, một chiến lược phối hợp «trao quyền cho người nghèo» sẽ giúp họ tham gia vào hoạt động kinh tế, biến Hà nội thành một vùng đô thị năng động.

Thành phố sẽ có một nền kinh tế sôi động với doanh nghiệp nhỏ cạnh tranh cùng với doanh nghiệp lớn. Một cách thực tiển, chính phủ sẽ kết hợp cùng các tổ chức phi chính phủ để thành lập và khởi động nhiều trung tâm đào tạo ngành nghề, giúp cho các cá nhân của doanh nghiệp nhỏ học được những kỹ năng cần thiết để phát triển buôn bán, nghề nghiệp của họ.

Kịch bản này gồm hai mặt. Một bên, phải kiểm soát số dân nhập cư, không cho họ đổ dồn về Hà nội. Nhưng bên cạnh đó, lo cho những người được nhập cư : họ sẽ được cải thiện đào tạo, học nghề, dù cho đối với những người với vốn văn hóa rất ít. Từ đó, họ hành nghề tốt hơn, hội nhập tốt hơn. Thí dụ những người buôn bán ngoài đường phố, người lái xe ôm, thợ cho những dịch vụ nhỏ, …

Chính phủ Lào đang thực hiện đường hướng này : tạo cơ sở hạ tầng cho các khu vực kém phát triển để hạn chế di dân về đô thị, đồng thời đặt ưu tiên cho đào tạo nâng khả năng cho dân nhập cư tại đô thị. Mô hình này thật ra là đi từ mô hình công tác phát triển xã hội ở Âu Mỹ .

Trong ngắn hạn, vẫn cần cải tiến để làm sao cho dân nghèo đô thị tiếp cận các dịch vụ xã hội tốt hơn.

Kịch bản 2:

Tích cực đặt ưu tiên cho qui hoạch phát triển thành phố, lập kế hoạch trong đó sự di dân ồ ạt từ nông thôn ra đô thị như là một cơ hội để biến đổi thành phố và là một động cơ tăng trưởng kinh tế. Không hạn chế người nhập.

Cố gắng đáp ứng nhu cầu của người nghèo đô thị, giảm thiểu nguy cơ bị phụ thuộc của họ, mở rộng và tạo điều kiện hội nhập vào xã hội của người nhập cư , hỗ trợ cho các sáng kiến để đào tạo – trường học- và cung cấp việc làm cho người nghèo.

Chiến lược phát triển của thành phố sẽ được dựa trên các doanh nghiệp kinh tế và xã hội, các quĩ tín dụng nhỏ, các cơ quan đào tạo miễn phí tạo cơ hội cho người nghèo của Hà Nội từ từ họ tự lập.

Hỗ trợ cho người nghèo đô thị sẽ được tập trung vào việc nâng cao năng suất và tự chủ.

Các khu ổ chuột và điều kiện sống người nghèo sẽ còn khó khăn trong ngắn hạn, Nhưng với thời gian, từ từ với sức năng động phát triển của thành phố, cuộc sống họ sẽ được cải thiện, thu nhập của người nghèo và mức tự chủ của họ sẽ tăng lên.

Chất lượng cuộc sống sẽ còn thấp trong một thời gian nữa (do tác động của sự gia tăng dân nhập cư, ô nhiễm và điều kiện sống khó khăn), nhưng từ từ chất lượng đó cũng sẽ cải tiến.

Qui hoạch thành phố sẽ phải cố gắng đầu tư cho cơ sở hạ tầng, góp phần vào phát triển và nâng cao giá trị sống cho người nghèo.

Ở đây, các chính sách phải dựa trên những cố gắng vừa công vừa tư, cho dài hạn. Không để các doanh nghiệp lớn loại trừ các doanh nghiệp nhỏ.

Trao quyền cho người nghèo là một chính sách khó thực hiện, vì cần phải thiết lập và mở rộng các cơ hội đào tạo và mời các doanh nghiệp kinh tế xã hội cùng đồng hành để sử dụng số lượng lớn các di dân mới.

Bangladesh đã thử ứng dụng mô hình này. Ở đây, các doanh nghiệp kinh tế xã hội đang phát triển mạnh và đang tạo nhiều cơ hội việc làm cho người nghèo.

Kịch bản 3 :Cải thiện và loại trừ

Hạn chế di dân là chủ yếu của kịch bản này. Như thế sẽ làm tăng chất lượng cuộc sống cho cư dân của Hà Nội . Tuy nhiên, điều này sẽ tiếp tục cách ly người nghèo đô thị.

Thâm hụt trong dịch vụ sẽ được giải quyết thông qua mở rộng các dịch vụ trực tiếp và các chương trình phúc lợi xã hội. Chính phủ sẽ tích cực phát triển các dịch vụ như nước sạch, chăm sóc sức khỏe và điện, cả về số lượng lẫn chất lượng. Nếu cần thì kêu gọi các tổ chức phi chính phủ cung cấp các dịch vụ còn thiếu sót. Trong ngắn hạn, điều này sẽ cải thiện chất lượng cuộc sống cho tất cả dân Hà Nội, trong đó có người nghèo.

Chính phủ sẽ sẵn sàng để đầu tư vào các dịch vụ trực tiếp và cải thiện việc tiếp cận các dịch vụ cho số nhập cư được phép vào đô thị. Phương pháp tiếp cận kinh tế sẽ tiếp tục tập trung vào các đầu tư quy mô lớn và một môi trường thuận lợi cho các doanh nghiệp lớn.

Nói chung, sẽ không giải quyết vấn đề bất bình đẳng xã hội và kinh tế.

Trung Quốc đã áp dụng mô hình này cho sự tăng trưởng nhanh chóng. Hạn chế di dân, đặt điều kiện khó khăn cho dân nông thôn muốn vào đô thị –

Tình trạng này có thể sinh ra một lớp của người nhập cư bất hợp pháp, sống lén lút, không khai hộ khẩu và dễ bị bóc lột vì với thế yếu, họ phải chấp nhận bất cứ điều kiện làm việc nào.

Kịch bản 4:

Không thay đổi gì hết : thành phố tiếp tục tăng trưởng, thị dân ngày một tăng thêm, hạ tầng ngày một xuống cấp, các cách tiếp cận các dịch vụ của người nghèo càng thêm vất vã, …

Tắt nghẽn đường phố, giao thông khó khăn, các vấn đề sức khỏe và thiếu thốn trường học càng trầm trọng, vì dân số Hà nội tăng.

Phân cách giữa giàu và nghèo càng thêm sâu. Mức tăng trưởng của kinh tế có thể sẽ cao, nhưng cuối cùng các vấn đề với cơ sở hạ tầng tiêu cực sẽ ảnh hưởng đến tiềm năng tăng trưởng của thành phố.

Về bản chất, đây là kịch bản các siêu thành phố như Mexico City, Jakarta, và Manila.

Chính phủ sẽ tiếp tục đẩy cho hiện đại hóa đô thị, thông qua giải phóng mặt bằng khu ổ chuột và dời chúng ra xa trung tâm. Xã hội hóa, đúng hơn là thị trường hóa hay thương mại hóa, các dịch vụ cần thiết cho cuộc sống của dân tình.

Trừ kịch bản 4 – tình thế xấu nhất – các kịch bản khác có khó khăn và thuận lợi riêng của mỗi kịch bản.

Việc lựa chọn giữa những tình huống đòi hỏi phải mở rộng đối thoại và hợp tác chiến lược giữa các đối tác : chính quyền, các tổ chức phi chính phủ, doanh nhân, … và cả dân chúng trong đó có người nghèo.

Chúng tôi hy vọng rằng những kịch bản sẽ được thông báo cho dân chúng để họ có thể đối thoại, bàn cải và quyết định cùng với các nhà hoạch định chính sách vì đó là vấn đề thuộc về tương lai của Hà Nội và của dân Hà nội.

.

Vài tiêu chí cần phải nhớ để đánh giá các biện pháp ?

Trọng điểm cho phát triển kinh tế ?

Mô hình tập trung vào tối đa năng suất và nhanh chóng tăng trưởng GDP thường có những kết quả không mong muốn như bất bình đẳng xã hội , suy thoái môi trường hoặc khai thác tài nguyên không tính toán. Thành ra nên tìm những giải pháp khác nhưng không phải để làm chậm sự tăng trưởng kinh tế.

Tính toàn diện trong bối cảnh cải thiện đời sống cho người nghèo đô thị, tính toàn diện của nền kinh tế cho các nhóm thu nhập thấp nhất là rất quan trọng. Họ cần phải có một cấu trúc hỗ trợ cho phát triển kinh doanh và đào tạo đầy đủ, cơ hội việc làm để tự nâng mình ra khỏi đói nghèo.

Chất lượng cuộc sống cho giới thu nhập thấp nhất ở các thành phố trong các nước đang phát triển là một vấn đề khắc nghiệt. Nó làm cho chỉ số phát triển con người thấp đi. Một chính sách giúp đở người nghềo phải nghĩ đến vấn đề chất lượng sống là tối cần thiết. Phải nghĩ đến cách cho người nghèo tiếp cận các dịch vụ căn bản, tối cần thiết cho cuộc sống họ trong đó dịch vụ sức khỏe, trường học là những ưu tiên đầu.

Bản tiếng Anh có thể đọc được ở đây

.

Thay kết luận (hay ... bàn thêm của người dịch) :

Người nghèo không chỉ có ở các nước đang phát triển. Ngay cả ở Tây Âu, ở Mỹ cũng còn nhiều người nghèo. Định nghĩa sự nghèo khó là một định nghĩa đầy chi tiết nếu không nói là phức tạp :

1. Nói tới mức nghèo, chuyên viên kinh tế và xã hội nghĩ ngay tới ngưỡng 50% của lợi tức bậc trung (revenu médian tức là mức lợi tức của phân nửa dân tình – 50% dân chúng có lợi tức thấp hơn ngưỡng đó còn 50% dân còn lại có lợi tức cao hơn mức đó . Lợi tức bậc trung khác lợi tức bình quân trung bình) Ở Pháp hoặc Bỉ chẳng hạn, mức nghèo là khoảng 800-900 euros/tháng/người. Định nghĩa như thế, tỉ lệ người nghèo ở Pháp và Bỉ có khi lên đến 10-15% dân số.

2. Định nghĩa căn bản nhất : người nghèo là người mà các nhu cầu tối thiểu không được thỏa mãn : ăn no, có áo mặc có nhà ở, được săn sóc sức khỏe, có trường cho con học,... Khảo cứu của Singapore đã nghiên cứu phần lớn là theo định nghĩa này. Tất cả các câu hỏi của khảo sát bao gồm các khía cạnh của những nhu cầu tối thiểu ấy.

3.Ở Việt Nam cũng phân biệt hộ nghèo và hộ cận nghèo,

Bộ lao động-thương binh và xã hội xây dựng danh sách các hộ nghèo dựa trên mức nghèo khổ là 653.000 đồng (US$ 32.65) cho mỗi người mỗi tháng trong khu vực đô thị và dưới 400.000 đồng (US$ 20) trong các khu vực nông thôn (năm 2011)

Ai “đủ điều kiện”như thế thì sẽ được hưởng các “quyền lợi” dành cho người “nghèo”.

4. Ngân hàng Quốc tế định nghĩa mức nghèo khi lợi tức kém hơn 2 đô la Mỹ/mỗi ngày/một người cho các nước đang phát triển.

Như vậy mức nghèo luật định ở VN thấp hơn mức đưa ra bởi Ngân hàng Quốc tế

Dù sao đi nữa, những con số đó không đủ đễ nói lên khó khăn hay thuận tiện của người nghèo trong cuộc sống hằng ngày. Các con số cũng không chú ý đến những điều kiện di trú hay nhập cư ông Loh và cộng sự nhấn mạnh ở điểm đại đa số các người nhập cư ở Hà nội vẫn còn «thường trú» ở quê nhà nên không được hưởng các dịch vụ dành cho dân Hà nội nghèo, tạo thêm một bất bình đẳng.

5. Nhưng hiện trạng xã hội của những người nghèo không chỉ ở những nhu cầu cơ sở cần phải được thỏa mãn. Cảm nhận của người trong cuộc – tức là những người nghèo – cũng rất quan trọng.

Vì nghèo là nghèo đối với sự sống, đối với quyền làm người. Chứ không phải ở mức một con số lợi tức hay thu nhập.

Chính vì những cảm nhận, cái khả năng tự định nghĩa của người nghèo, ... quan trọng nên nghiên cứu của Singapore đi hỏi thực tiển, điều tra, thu thập dữ kiện trực tiếp từ phía người nghèo.

6. Vấn đề bất bình đẳng cũng rất quan trọng. Bảo rằng Việt Nam đã bước vào nhóm các quốc gia có thu nhập “trung bình”, đã thoát khỏi nhóm các nước nghèo chỉ là một cách tính theo các con số bổ đồng. Chưa có thống kê nào cho biết một cách xác đáng số phần trăm người nghèo tại nước ta. Nếu có thì các thống kê đưa ra các tỉ số người nghèo chỉ khoảng 4% hay 5%, tức là hoàn toàn xa sự thật. Các viện Thống kê cần làm việc rõ ràng hơn là thế.

Nghiên cứu của Singapore chỉ hạn chế trên một số người nghèo ở Hà nội. Dĩ nhiên là nghiên cứu này giúp ta có nhiều dữ kiện để hiểu hơn hiện tượng nghèo khó. Phần thứ 3 của nghiên cứu cũng đưa ra những kịch bản có thể trong tương lai. Các nhà quản lý có thể dựa trên đó mà tìm những chính sách hữu hiệu.

Một trong những nguyên nhân của sự tăng trưởng số người nghèo khó ở Hà nội là độ nhanh của phát triển đô thị : nhiều người từ thôn quê ra Hà nội với ước vọng sống tốt hơn. Phải tìm giải pháp cho người nghèo đô thị là một cần kíp.

Thế nhưng muốn giải quyết tình trạng người nghèo ở Hà nội phải đồng thời nghiên cứu về người nghèo ở thôn quê và tìm cách quản lý thích ứng để, trong ngắn hạn, họ không tiếp tục đổ dồn về các thành phố và trong dài hạn, nâng cao mức sống của toàn dân.

Phát triển bền vững đòi hỏi phải nghĩ tới yếu tố nhân bản. Đó là vấn đề phát triển con người. Chỉ số phát triển con người (Indice de Développement Humain – IDH) của Việt Nam không cao, ta đứng hạng 128 trên 187, thua xa các nước láng giềng như Thái Lan, Malaysia, Indonesia,...

Bài này đã lên trang VHNA theo  liên kết dưới đây :

http://www.vanhoanghean.com.vn/van-hoa-va-doi-song27/cuoc-song-quanh-ta46/nghi%C3%AAn-c%E1%BB%A9u-v%E1%BB%81-ng%C6%B0%E1%BB%9Di-ngh%C3%A8o-%E1%BB%9F-h%C3%A0-n%E1%BB%99i

Nguyễn Huỳnh Mai

Advertisements

From → Xã hội học

Đã đóng bình luận.