Skip to content

Simone de Beauvoir, người đau đớn và khổ sở

Tháng Ba 5, 2013

Bài này, VHNA vừa cho lên trang ở đây:

http://www.vanhoanghean.com.vn/chuyen-muc-goc-nhin-van-hoa/nhung-goc-nhin-van-hoa/simone-de-beauvoir-va-nhung-tran-tro-ve-kiep-nguoi

.

Lời nói đầu

Trước khi vào đề, một tựa bài như trên có thể làm nhiều người bất bình, nhất là những trí thức đã đọc và thích các tác phẩm như Giới tính thứ nhì, Những vị quan lại hay Hồi ký của một thiếu nữ con nhà đàng hoàng : Simone de Beauvoir suốt đời đã xuất hiện trước mắt công chúng như một trí thức đi tiên phong trong nhiều lảnh vực, là một bạn đời hạnh phúc của Jean-Paul Sartre, là một nhà văn viết rất giỏi, thần tượng của ít nhất là hai thế hệ phụ nữ (thế hệ sinh trong những năm 1950 và 1980). Bà lại là một phụ nữ đẹp, thanh tú, lúc nào cũng ăn mặc rất trang nhã, hợp thời, hợp hoàn cảnh – một thí dụ : lúc lớn tuổi, khi tóc đã thưa, bà cài một loại khăn vấn trên đầu, hợp màu với trang phục và cái khăn vấn đầu thành «thương hiệu» của bà nếu nói theo kiểu hiện đại, nếu cổ điển hơn, ta nói cái khăn ấy là một biểu tượng của bà, một loại chữ ký riêng.

Dẫn nhập

Không có dấu hiệu nào để nói rằng Simone de Beauvoir là một người đau đớn và khổ sở nếu chỉ phân tích văn phong hay nội dung các tác phẩm của bà.

Thế nhưng, như bất cứ xã hội học gia nào, tác giả bài này ứng dụng phương châm «phá vỡ cái thực trạng để xem cái thực tế thật trốn bên trong» – (casser le réel pour voir le vrai réel qui se cache à l’intérieur ) –

Thật vậy, ta có thể hỏi : tại sao bà Simone de Beauvoir suy nghĩ, viết và sống như bà đã làm ? Đâu là những động cơ thực sự, những động cơ tiềm ẩn ? Nghiên cứu về những liên hệ mà bà kết nối với môi trường chung quanh bà có thể cho nhiều chi tiết mới mà có khi những nhà phê bình văn học không chú ý đến.

Xã hội học là khoa học nghiên cứu những liên hệ giữa người và người trong xã hội hay những liên hệ giữa người và hệ thống xã hội trong đó họ sống.

Giả thuyết về những trăn trở, khổ sở của bà, bàng bạc qua các tác phẫm và cuộc đời của bà đã được đặt ra và cuối cùng được lý giải dưới khía cạnh xã hội học với phương pháp phân tích nội dung và phân tích tiểu sử – analyse de contenu et analyse biographique – .

Từ từ, ta sẽ thấy là dưới vẻ ngoài đầy tự tin, dưới hình thức ăn vận thanh cao, đẹp tới lúc cuối đời, với giọng văn đòi nữ quyền, Simone de Beauvoir đã là một phụ nữ khắc khoải, tâm tư với nhiều dằn vặt, đau đớn.

Bà đã là một thiếu nữ gốc trưởng giả nhưng gia đình thành nghèo đi. Để sống, cha của bà đã phải bán dần gia tài hồi môn của vợ, một tình trạng gây giằng co tâm lý cho Simone de Beauvoir, giữa một bên là nề nếp của tầng lớp giàu có và một bên là những khó khăn, dù chỉ là những khó khăn tương đối, của cuộc sống – – Trong Mémoires d’une jeune fille rangée bà viết Thấy cha tôi khuyến khích tôi góp nhặt nhiều bằng cấp tôi nghĩ chắc ông hảnh diện về sự thông thái của đứa con gái. Nhưng tôi lầm, những kết quả xuất sắc của tôi được ông xem như những phương tiện để không có cái túng thiếu mà ông phải đối mặt.

Bà đã không chấp nhận vị thế của người phụ nữ nên đã viết Le deuxième sexe, để tranh đấu cho nữ quyền mà có thể đồng thời để tự «giải tỏa» cho thân phận mình.

Bà khổ sỡ với mối tình tay ba (Sartre, bà và Olga), bà gọi người thứ ba đó là khách – L’invitée được viết sau đó –

Cuối cùng, ở ngưởng tuổi 60, tuổi hồi xuân của phụ nữ, bà cho xuất bản 800 trang La vieillesse, kể chi tiết số phận người già.

Và đấy chỉ là sơ lược vài nét về cuộc đời và các tác phẫm của Simone de Beauvoir.

Bà viết «để hiểu nhân cách của một tác giả qua tác phẫm, phải đổ nhiều công sức» (trong La force de l’âge, 1960). Tác giả bài này xem đó như một lời mời gọi và đi vào nghiên cứu vài tác phẫm của Simone de Beauvoir bằng cách đặt chúng vào trong bối cảnh đời tư của bà.

Sơ lược tiểu sử bà Simone de Beauvoir

Simone de Beauvoir (1908-1986), nữ văn sĩ và nhà triết lý trường phái hiện sinh, bạn đời của Jean-Paul Sartre trong gần nửa thế kỷ từ những năm 1930 đến lúc Sartre qua đời năm 1980 nhưng không có kết hôn.

Cuộc tình của bà với Jean-Paul Sartre không êm thấm như một dòng sông hiền hòa. Sartre có ít nhất là ba bốn tình nhân khác. Riêng bà Simone de Beauvoir cũng có ba người đàn ông nữa trong đời – Jacques-Laurent Bost, Claude Lanzmann và Nelson Algren – và vài cô bạn gái.

Bà có một khả năng viết kỳ diệu, hơn hai mươi tác phẫm lớn. Bà lấy cảm hứng từ cuộc sống, kinh nghiệm và quan sát, lại là một học giả uyên bác : bà tra cứu và khai thác dữ kiện như một nhà khoa học. Khi viết về phụ nữ hay về người già chẳng hạn,  bà phân tích từ góc cạnh nhân chũng, lịch sử, thống kê, ….

1945, cùng với một số trí thức tả khuynh, và với Jean-Paul Sartre dĩ nhiên rồi, bà chủ trương Tạp chí Les Temps Modernes – Thời hiện đại – một diễn đàn đề cao dân chủ và tự do.

Giới tính thứ nhì (Le deuxième sexe), 1000 trang, xuất bản năm 1949, không chỉ trình bày hiện trạng của phụ nữ mà lần lượt bà vừa đưa ra những dữ kiện sinh học, y khoa, lịch sử, văn chương, xã hội học, thống kê, … có liên quan đến nữ giới. Tất cả các vấn đề của phụ nữ, từ lúc mới chào đời, tuổi trẻ, lúc dậy thì, có chồng có con, lúc tuổi già, chuyện giới tính, tình dục, kể cả chuyện đồng tính luyến ái hay trường hợp của những gái làng chơi bán dâm, … bà đều đề cập đến. Như một bách khoa tự điển.

Quyển Giới tính thứ nhì của bà được xem là một trong những quyển sách hay nhất của thế kỷ thứ XX (hạng thứ 11).

Sau chuyến đi thăm Trung Quốc, bà viết les Mandarins (Những vị quan lại) – miêu tả thế giới của những người trí thức Pháp sau thế chiến thứ nhì. Lần lượt những chủ đề chính trị Đế quốc xã, lý tưởng Cộng sản, xã hội hay đời tư tình yêu. Một pha trộn giữa những sự kiện trong đời bà và hư cấu. Les mandarins được giải Goncourt năm 1954, một giải văn chương danh giá.

Cái chết của mẹ bà, cái chết của Sartre, tuổi 60 của bà … là những đề tài cho bà sáng tác để viết tiểu thuyết hay bình luận.

Cuộc đời là cảm hứng của bà. Hay nói khác hơn, các tác phẫm của bà nhiều hay ít là những tác phẫm «tự truyện». Ít nhất, cuộc đời bà, suy nghĩ của bà là những động cơ cho bà nghiên cứu, tìm tài liệu và sáng tác dù là chúng được xếp vào thể loại bình luận hay tiểu thuyết.

Vài mốc thời gian (đời và các tác phẫm chính của Simone de Beauvoir)

1908 Simone de Beavoir chào đời trong một gia đình trưởng giả

1929 Bà thi bằng sư phạm và đổ hạng nhì, sau Jean-Paul Sartre – họ quen nhau

1943 L’Invitée (Người khách mời)

1949 Le deuxième sexe (Giới tính thứ nhì)

1954 Giải Goncourt cho quyển les Mandarins (Những vị quan lại)

1958 Mémoires d’une jeune fille rangée (Hồi ký của một thiếu nữ con nhà đàng hoàng)

1964 Une mort très douce (Một cái chết thật nhẹ nhàng, kể chuyện mẹ của bà qua đời)

1970 La vieillesse (Tuổi già)

1972 Tout compte fait (Rốt cuộc)

1983 Lettres au Castor et à quelques autres (Thư gửi Castor và gửi vài người khác– Castor là tiếng gọi thân thương mà Sartre dành cho bà – ).

(còn tiếp)

Nguyễn Huỳnh Mai

Advertisements

Đã đóng bình luận.