Skip to content

Bắt đầu buổi học ở bậc Tiểu học ?

Tháng Tư 23, 2013

Tình cờ tìm lại được một bài nhỏ trong loạt bài về kinh nghiệm dạy học, viết cho một đồng nghiệp trẻ lúc bạn ấy đang lo làm luận văn Thạc sĩ về quản lý giáo dục…

Kinh nghiệm dạy học : Mỗi ngày một câu hỏi nhỏ và câu góp ý

Cách nào bắt đầu buổi học ở bậc Tiểu học ?

Những phút đầu tiên rất quan trọng. Bất cứ bác sĩ nào cũng được dạy là lúc đưa tay chào bệnh nhân là lúc họ bắt đầu chữa trị bệnh nhân đó. Một nụ cười, một giọng nói vồn vã, … đã là những liều thuốc tốt. Giáo viên cũng thế, mỗi sáng phải bắt đầu thế nào để có một ngày học tốt cho học trò ?

Làm thế nào để tập trung sự chú ý của các em, dẫn dắt các em vào ngày học một cách nhẹ nhàng, hứng thú và đồng thời gây sự sống động ? Để chuyển tiếp từ “ngoài lớp học vào lớp học” ?

Năm phút bắt đầu mỗi buổi học

. để tránh cái ồn của một …đàn ong vừa vào tổ.

. gây chú ý và đồng thời, không nói không rằng, giúp các em “nhảy ùm” vào sinh hoạt.

. đặt khung cảnh bối cục của buổi học hôm nay, cho ấn tượng đầu, giúp các em vui học, dù là có gò bó.

Dưới đây là một số cách bắt đầu buổi học, xin ghi lại, từ những cách rất thông thường đến những cách vô cùng “duyên dáng” với một vài lời bình :

  • Giáo viên bảo các em vào lớp, ngón tay trên môi để giữ im lặng trong khi điểm danh trước và bắt đầu học bài đầu tiên.

  • Ghi ngày lên bảng, nhắc sơ những gì đã học hôm trước và giới thiệu chương trình hôm nay. Dụng cụ giáo khoa của sinh hoạt đầu ngày này là quyển vở liên lạc ghi sinh hoạt hàng ngày và các bài học bài làm (journal de classe).

  • Bắt đầu thu tiền cho sinh hoạt dã ngoạn sắp tới chẳng hạn, điểm danh và các thủ tục hành chính xong, sửa các bài làm ở nhà, sau đó bắt đầu bài học mới theo thời dụng biểu của ngày trong tuần.

Ba hình thức trên, cổ điển, giữ được trật tự của lớp, đặt trọng tâm trên vai trò của giáo viên. Là diễn viên chính, giáo viên gồng gánh hết sinh hoạt của lớp, các em chỉ phải theo, không cần sáng kiến, không học tự lập. Các em chỉ là …người xem hát chứ không đóng vai đào hay kép tuồng. Ngày học sẽ có nhiều khả năng suông sẻ, nhưng không sống động. Những cách này càng ngày càng hiếm thấy ở Bỉ.

Trái lại, trong ba hình thức tiếp theo đây, các em thành diễn viên, các em phải vận dụng cơ thể và trí tuệ để bắt đầu sinh hoạt, học là học một cách tích cực :

  • Khi các em vào lớp, cái đầu tiên các em khám phá là ngày tháng, chương trình làm việc và có khi cả phân nhóm mà giáo viên đã ghi trên bảng. Các em theo đó mà tìm chổ ngồi và bắt đầu làm việc với nhóm mình ( trên mỗi bàn giáo viên đã chuẩn bị sẳn những công việc của nhóm trước khi các em vào lớp). Các em phải tự bươn chải bắt đầu công việc, tổ chức, phân công, diễn tiến, …giáo viên chỉ là người “cứu trợ”, mỗi khi các em cần.

  • Một chữ duy nhất viết to trên bảng đón các em vào lớp (mây, mưa, loài động vật, …) hay một hình ảnh dán trên bảng – như một tín hiệu, như một sợi chỉ đỏ dẫn đường cho cả buổi học, chữ đó gây tò mò và có hiệu quả như một cách để chuẩn bị cho bài học đầu tiên. Các em sẽ tự đặt cả chục câu hỏi trong đầu, như một chùm tơ rối bù mà giáo viên sẽ từ từ cùng các em gở rối chùm tơ ấy với bài học hôm nay. Đó là một hình thức của phương pháp động não (brain storming). Đó cũng là cách học một chủ đề xuyên qua các môn khác nhau để nắm hết các khía cạnh của chủ đề.

  • Vừa vào lớp, mỗi ngày, có giáo viên cho các em chép một câu dài đã được ghi trên bảng : có công việc phải làm, các em im, nắn nót ghi câu đó vào tập. Đó là cách giáo viên chuẩn bị cho bài đầu tiên mà không cần hét hò để tạo im lặng, nhất trí. Cách này cổ điển, nhưng vận dụng được khả năng làm việc tức thì của các em lúc mới vào lớp. Đó là cách đặt ngay ra cơ cấu làm việc, rất trật tự. Các giáo viên trẻ rất thích cách này. Có giáo viên dùng cách này khi chính bản thân họ không được khỏe sáng hôm đó. Câu được các em chép vào tập có thể là khởi điểm của bài học, cũng có thể là tổng kết của bài học – như thế thầy và trò không phải bận tâm chép tổng kết lúc cuối giờ.

Học vui, chia sẻ với nhau hạnh phúc của một ngày mới. Ba cách sau đây thường được các em thích và gây hào hứng, tạo sinh khí cho lớp học. Trò và thầy cùng học mà như chơi đùa với nhau :

  • Chưa mở cặp, vừa ngồi xuống, các em theo giáo viên, nâng cao tiếng, hát một hay hai bài đã học thuộc trước. Hát bắt ta thở đều hơn, cho vào phổi nhiều không khí và cho ta yêu đời hơn – các em ở tuổi nào cũng hát giỏi, đời rất đẹp tại sao lại không hát vui ? Hát là một sinh hoạt chung mở đầu cho một ngày làm việc chung.

  • Chơi piano với mười ngón tay trên bàn vừa xướng âm “do mi sol, sol mi do – rê fa la, la fa rê – si rê fa, fa rê si” : tập thể dục cho các ngón tay, lại tập các em xướng âm đúng giọng. Sau đó, hết …ngọng nghịu, tay lại mềm, các em bắt đầu ngày học đọc, học viết. Trong lớp nào cũng có ít nhất là một hay hai em biết về nhạc. Các em ấy đã chỉ cách cho bạn chơi. Ta đánh đàn trên bàn nhưng ta vẫn chơi đúng ngón nhé. Những ngày mùa đông, mới từ ngoài vào, tay cóng cả vì lạnh, không tập thể dục cho các ngón làm sao bắt đầu viết được ?

  • Cho phép các em được quyền tự do trò chuyện, đi lại trong năm phút. Giáo viên cũng đi lại trò chuyện cùng các em như trong một xã hội hoàn toàn bình đẳng. Với lại mới gặp lại nhau, mọi người có biết bao nhiêu là chuyện để kể cho nhau nghe. Giáo viên lại có dịp để nắm rỏ tình hình học trò của mình hầu có thể tùy cơ ứng biến tổ chức buổi học theo tình hình ấy. Năm phút, sau đó, “suỵt, ta im lặng bắt đầu làm việc”. Nhu cầu “nói chuyện” của các em đã được thỏa mản, các em sẳn sàng học.

Và dĩ nhiên là còn nhiều cách khác nữa. Tùy hoàn cảnh, tùy cảm hứng của thầy và trò. Uyển chuyển thay đổi làm sao cho trò và thầy cùng sống một ngày hạnh phúc ! Vì hạnh phúc là thành công lớn nhất của thầy và trò.

Vài nhận xét chung :

Không có khuôn vàng thước ngọc cho một cách bắt đầu “lý tưởng”. Tất cả là tùy trò, tùy thầy, tùy lớp, tùy trình độ, tùy hoàn cảnh, …

Thầy và trò, ngày nào cũng có có một số “thủ tục hành chính” (điểm danh, thu tiền, kiểm soát này nọ…) nhưng những thủ tục ấy có thể làm bất cứ lúc nào chứ không nhất thiết phải bắt đầu bằng các việc ấy. Lại có thể lấy các thủ tục ấy làm một loại “thời gian chuyển tiếp” khi thấy các em mệt hoặc căng thẳng sau một bài học cần chăm chú cao độ.

Có thể áp dụng tất cả các cách làm nói trên để thỉnh thoảng thay đổi và gây mới lạ.

Thông thường tôi thích rời các “đường mòn”, những cách cổ điển thường ngày để gây hứng thú cho học trò. Trẻ con nào cũng thích có đồ chơi mới. Nếu bài học được các em xem dễ và vui như một trò chơi, chúng ta, người hướng dẫn các em, đã thành công !

Thật vậy, dù một món ăn ngon mấy, ăn mãi cũng chán. Phương pháp và kỷ thuật dạy học cũng thế. Cái gì lạ, mới mẻ có thể gây ngạc nhiên và hứng thú. Nhưng cũng không nên thay đổi mỗi ngày vì như thế có thể làm các em hụt hẩng, mất phương hướng.

Nguyễn Huỳnh Mai

Advertisements

From → Giáo dục

Đã đóng bình luận.