Skip to content

Thi cử xếp hạng và trường chuyên

Tháng Tư 25, 2013

Một phiên bản của bài này đã đăng ở đây, từ lâu rồi:

http://dantri.com.vn/ban-doc/vai-suy-nghi-ve-tuyen-duong-trong-giao-duc-va-olympic-toan-504707.htm

trong bối cảnh bàn về đổi mới giáo dục, xin chép lại ở đây, gọi là mang thêm suy nghĩ về những mặt khác nhau của một hiện tình phức tạp …

——

Giáo dục là để giúp cho một trẻ phát triển tiềm lực cá nhân, để lớn lên, để sống trong xã hội và để thành người.

Đi từ trẻ, để sống nên người.

Từ Ciceron, qua Rousseau, tới các nhà giáo dục hiện đại như Merieu hay Perrenoud, giáo dục là làm sao để trẻ phát triển thể chất, trí tuệ và đạo đức trong sự tôn trọng cá thể của chúng.

Nếu đi từ tiếng La tinh. educare có nghĩa là libérer theo tiếng Pháp. Dịch ra tiếng Việt là giải phóng. Thế nên tôi vẫn bằng lòng với chữ đó và giải thích thêm : giáo dục là để cho các em các cháu có thể bươn chải một mình trong đời, không còn phải phụ thuộc cha mẹ hay thầy cô giáo. Giáo dục là khai phóng, là tự do. Giải phóng cho sự ngu dốt, thiển cận. Có tri thức để sống tốt hơn và không để cho người khác áp đặt hay lừa gạt …

Đào tạo nhân bản tự do

Phạm trù này gồm nhiều khía cạnh: tự do không lệ thuộc ai, tự do trong tất cả các lựa chọn, có tri thức để tự lập, biết suy nghĩ để thành người tử tế, có đạo đức, có luân lý và là người hạnh phúc.

Trào lưu giáo dục đó được xem là trào lưu giàu nhân bản.

Muốn thế, trường học, trong giới hạn của khả thi phải dùng phương pháp lấy trò làm cơ sở, tôn trọng học trò, dùng giáo dục linh hoạt tùy theo đặc thù của học trò, không chấm điểm xếp hạng, không tạo áp lực…

Trường học không phải là một sân bóng đá, phải có đội thắng và đội thua. Trường học cũng không phải là một “lò rèn” những chú lính chì.

Về y khoa, bất cứ một bác sĩ thần kinh nào cũng sẽ nói rằng não của trẻ rất uyển chuyển- plasticité neuronale – ta “nhào nặn” thế nào cũng được. Khả năng tiếp thu của các cháu rất lớn, nếu dạy chuyên thì các cháu sẽ chuyên. Nhưng có thể các cháu chỉ chuyên Toán, chuyên Vật lý hay chuyên Tin học… mà không chú trọng đến những môn còn lại. Như vậy sau trường chuyên, các cháu sẽ ra thế nào? Trách nhiệm đó là trách nhiệm của người đi dạy.

Ở châu Âu, chúng tôi đã chứng kiến nhiều trường hợp của các lực sĩ sau thời Olympic vàng son, lớn tuổi hơn với thời gian dễ rơi vào tình trạng nghiện rượu hay ma túy rồi sống cuối đời thảm thương.

Đối với các em học sinh thì không đến nỗi như thế.

Sau khi đi thi Olympic về, có thể các em được thử thách và rèn luyện, được trao huy chương, có bằng, thấy tự hào và thích thú. Nhưng rất có thể các em chưa cảm nhận rõ ý nghĩa sâu xa của việc học và chưa có thói quen học tập không vị lợi, không vì danh hiệu này danh hiệu nọ, mà vì sự hứng thú, vì yêu thích khám phá những tri thức mới mẻ.

Dạy theo trường chuyên có thể ta sẽ tạo ra một số học sinh chỉ học và làm việc với mục tiêu được tuyển chọn đi thi học sinh giỏi cấp quốc gia, thi Olympic và sẽ giành được giải, được tuyên dương. Như vậy có thể vô tình tạo ra một thế hệ chuộng khen thưởng hình thức chứ không hẳn vì yêu khoa học, thích tìm tòi hiểu biết và thấm nhuần những giá trị nhân bản.

Dĩ nhiên có một số học sinh trường chuyên sau này thành đạt. Nhưng trên thế giới, không cần phải «gà nòi», được rèn luyện lúc bé ở các trường chuyên, mới thành những khoa học gia giỏi.

Mà tính nhân bản lại là một “chất keo” rất cần cho một xã hội an lành trong đó mọi người tử tế với nhau chứ không phải đua chen, người này phải loại người kia để chiếm hạng cao.

Tổ chức trường chuyên lại tốn kém, mà chỉ đào tạo một thiểu số, đào tạo “đặc biệt” để đi thi Olympic. Mà một trong những sứ mạng của giáo dục là tái tạo bình đẳng giữa mọi người.

Phân biệt «trường chuyên» với «trường không chuyên» đã là một kỳ thị.

Cuộc thi chơi

Theo cách xếp hạng của GS Nguyễn Văn Tuấn, Việt Nam đứng thứ 22, Bỉ thứ 29 và Phần Lan – một trong những nước có nền giáo dục trung học tốt nhất thế giới, hạng 39.

(có thể xem trên http://nguyenvantuan.net/science/4-science/1321-thu-xep-hang-olympic-toan-cho-viet-nam).

Ở Bỉ và Phần Lan không có trường chuyên.

Olympic Toán là một cuộc thi chơi, nếu mọi người cùng đồng ý với nhau như thế thì mọi viêc sẽ tốt đẹp, như cuộc thi “đố vui” trên TV. Đứng hạng cao trong một cuộc thi chơi không có nghĩa là trình độ giáo dục của quốc gia ấy cao. Có một vài người giỏi, nhưng một cây không che hết cánh rừng – l’arbre ne cache pas la forêt!

Một Đặng Thái Sơn không có nghĩa là cả nước giỏi nhạc cổ điển. Ta hãnh diện vì Đặng Thái Sơn, nhưng ta sẽ hãnh diện hơn nữa nếu cả nước biết, dù một tí thôi, xướng âm

Giáo dục cần là giáo dục cho quảng đại quần chúng. Trong bất cứ tập thể nào cũng có vài người «xuất chúng», 2 hay 3% trong đồ thị hình cái chuông (courbe de Gauss) là phần những người xuất chúng hay những người tệ nhất. Vả lại, các cháu được tuyên dương ở các Olympic Toán chưa hẳn là xuất chúng.

Đi đường dài mới biết ngựa hay …

Nguyễn Huỳnh Mai

Advertisements

From → Giáo dục

Đã đóng bình luận.