Skip to content

Thi để kiểm điểm chất lượng của giáo viên ?

Tháng Năm 5, 2013

Bài này đã lên trang Văn Hóa Ngệ An, số 243  phát hành ngày 25.04.2013

và ở đây :

http://vanhoanghean.com.vn/van-hoa-va-doi-song27/van-hoa-hoc-duong40/thi-kiem-tra-chat-luong-cua-giao-vien-mieng-dan-tren-chan-go

.

Cuộc thi kiểm tra năng lực chuyên môn cho khoảng 5.000 giáo viên các cấp trong tỉnh Bắc Ninh mà các báo trên mạng đưa tin gần đây (1) có thể làm ta suy nghĩ :

1. Nguyên tắc kiểm điểm chất lượng của giáo viên có cái gì không ổn từ cơ sở. Kiểm điểm là một hình thức chế tài – dù là sau kiểm điểm sẽ không khiển trách hay sa thải.

Người đứng trên bục giảng được giao phó một «sứ mạng» lớn : đào tạo học sinh và thông thường trong sinh hoạt hàng ngày, giáo viên này chỉ có trách nhiệm trước và đối với học sinh mình. Kết quả mà học sinh đạt được là thành quả của giáo viên. Đối với các nhà giáo dục, thành quả của học trò là chỉ số, là biểu hiệu, là thước đo chất lượng của giáo viên.

Đó là văn hóa tự do giảng dạy mà cơ sở là lòng yêu nghề, lương tâm nghề nghiệp, chữ tín. Chữ tín ở đây không chỉ là sự tin cậy của giới quản lý giáo dục mà còn là sự tin cậy của cha mẹ học sinh, của toàn xã hội và nhất là lòng tin không điều kiện của ba mươi hay năm mươi học trò trong mỗi lớp, những trẻ mà tương lai hoàn toàn tùy thuộc vào sự «khai tâm giáo huấn» của thầy. Năng lực chuyên môn mà cuộc thi đang tổ chức để kiểm điểm, nói cho cùng, cái vốn hiểu biết về nội dung là một điều kiện cần, nhưng không đủ và hoàn toàn không đủ.

2. Hiện trạng cho thấy có một số giáo viên … không đủ tiêu chuẩn nhất là qua báo chí và theo nhận xét của một số người – nhưng tiêu chuẩn gì ? Tiêu chuẩn về kiến thức ? Tiêu chuẩn về sư phạm ? hay tiêu chuẩn về đạo đức ?

Nếu giáo viên không đủ tiêu chuẩn thì phải tìm hiểu xa hơn : có thể vì đào tạo giáo viên có vấn đề, có thể vì ngành giáo dục hoàn toàn «quên» vai trò của đào tạo suốt đời, bồi dưỡng nghiệp vụ cho giáo viên mỗi năm, có thể xã hội không tạo điều kiện cho giáo viên làm tốt công việc «trồng người» của mình … Ta đã tổ chức những khóa học thêm, học bổ túc cho giáo viên tại chức một cách thiết thực chưa ? Ta đã chú ý đúng mức đến cuộc sống cho những người gỏ đầu trẻ chưa ? Xã hội có đối xữ … tử tế với thầy cô giáo không ?

3. Thi để kiểm điểm chất lượng cũng không ổn. Lại THI. Rỏ ràng giáo dục đặt nặng trên thi cử. Học để thi, bây giờ người đi dạy cũng phải … đi thi.

Vấn đề đánh giá học trò đã là một vấn đề khó. Đánh giá xếp hạng, đánh giá để đi tiếp, đánh giá như thế nào, cơ sở của đánh giá, …

Đại đa số các thi cử chỉ là những đánh giá-trả bài, tức là kiểm điểm những gì trò đã tiếp thu từ thầy, một lối học từ chương, học vẹt, không cho phép sáng tạo và trò không thực hành được sau đó (2).

Đánh giá giáo viên còn tế nhị hơn nữa. Thế nào là một giáo viên giỏi ? «Giá trị» của một giáo viên là giá trị trong một hoàn cảnh đặc thù, trong liên hệ với học trò, một liên hệ như … cá với nước. Tách giáo viên ra khỏi môi trường lớp học, để một giáo viên trước một «bài thi», là làm biến dạng sự đánh giá. Tình thế thành giả tạo, miễn cưỡng. Một giáo viên thu hoạch được kết quả tốt là một giáo viên có khả năng chuyên ngành chuyên nghề, dĩ nhiên rồi, nhưng bên cạnh đó giáo viên này còn có những khả năng khó đo bằng … thước. Thí dụ như sự sáng tạo trong phương pháp sư phạm, lòng thương cảm đối với học sinh, sự tận tụy với nghề, …

Đó là chưa nói đến nội dung của «bài thi» và những tiêu chỉ để chấm bài thi hay khả năng của người chấm bài thi.

Kiểm điểm chất lượng của giáo viên theo kinh nghiệm thực tiển tại Bỉ ?

Chất lượng của giáo viên «được» kiểm điểm thường xuyên hầu như là mỗi ngày

. qua cách dạy và qua sự hợp tác với các bạn đồng nghiệp – kể cả ở trường tiểu học, hai hay ba giáo viên chung lo cho hai hay ba lớp, mỗi giáo viên đảm trách một phần của chương trình qua một sự phân công dựa trên sở thích và chuyên môn của mỗi người. Lại tránh được nhàm chán cho học trò hay sự chủ quan của giáo viên, …

. qua kết quả học tập của học trò,

. qua quan sát của cha mẹ học trò – phụ huynh có quyền tới gặp giáo viên khi thấy con em mình có vấn đề – Nếu không thì ít nhất là mỗi năm hai lần trường tổ chức ngày đối thoại giữa thầy, cha mẹ và trò.

. qua những lần họp Hội đồng giáo sư, giáo viên của trường. Đây là một hình thức «thử lửa» rất tốt vì mỗi giáo viên có dịp biết được đồng nghiệp mình làm việc ra sao để có thể từ đó rút kinh nghiệm. Đó cũng là những lúc chia sẻ kinh nghiệm hay nói một cách nặng nề hơn, những dịp mà các giáo viên «bị» đồng nghiệp đánh giá – đánh giá bởi những người đồng hàng.

. ban quản lý trường có thể, khi có vấn đề, gợi ý với giáo viên về những giải pháp có thể và cùng giải quyết vấn đề.

Ngoài ra bộ phận lo giá trị của đào tạo (cellule qualité) của trường hay của một nhóm trường có vai trò tư vấn, để giúp các giáo viên khi giáo viên này gặp khó khăn và có bổn phận lo tổ chức, nội bộ, các khảo sát thường kỳ trên học trò. Bộ phận này thường dùng các dụng cụ đánh giá chất lượng của các tổ chức quốc gia ở Bỉ (Agence pour l’Evaluation de la Qualité de l’Enseignement) và quốc tế như OCDE hay UNESCO.

Và mỗi năm, vào dịp hè, giáo viên, tùy nhu cầu và khả năng, ghi tên vào các khóa bồi dưỡng sư phạm tổ chức bởi các Đại học.

Vai trò của các thanh tra ?

Thanh tra là những viên chức thuộc bộ phận quản lý giáo dục (Pouvoir Organisateur hay PO) . Ở Bỉ, có ít nhất là bốn PO (của bốn hệ thống các trường : chính phủ Vùng, hệ thống giáo dục Công giáo, hệ thống của làng xã và hệ thống của tỉnh).

Trong đời mỗi giáo viên ở Bỉ trung bình họ chỉ «bị» thanh tra một lần trước khi được bổ nhiệm (thông thường là sau 3-6 năm tính từ ngày bắt đầu đi dạy). Việc thanh tra này nằm trong thủ tục để vào biên chế.

Cách đây 30-40 năm, những thanh tra, theo «truyền thuyết» trong giới học đường, là những giáo viên không giỏi nên rẻ vào ngỏ đi kiểm soát người khác, dựa trên quyền lực của hành chính và thể chế. Lối suy nghĩ này khởi thủy đi từ một số văn thi sĩ chỉ trích những nhà bình văn «Phê bình thì dễ, nghệ thuật mới khó». Ứng dụng vào môi trường học đường, ngày xưa đúng là có một số thanh tra lợi dụng quyền đánh giá và vị trí quyền lực của mình. Nhưng tình hình có thay đổi. Thanh tra thời nay chú tâm vào phương pháp sư phạm, họ thường xuyên viết bài và hợp tác với các Đại học, nhất là trong công tác cập nhật hóa ngành nghề cho giáo viên. Liên hệ với giáo viên vẫn còn, trong một chừng mực nào đó, là một liên hệ quyền lực nhưng đồng thời, thanh tra đóng vai trò người giúp đở tiếp sức giáo viên

Mỗi lần đi thực tiển để kiểm điểm chất lượng giáo viên, thanh tra có bổn phận báo trước, cùng hợp tác soạn bài với giáo viên, dự lớp học và sau đó cùng phân tích thành quả buổi dạy. Kết luận của kiểm điểm là kết quả chung giữa giáo viên và thanh tra. Bản chất của một lần thanh tra không còn thuần túy để kiểm soát mà là một cơ hội để giáo viên làm tốt hơn công tác sư phạm.

Vã lại muốn được «lên chức» thanh tra, ứng viên phải có ít nhất 5 năm thâm niên đứng lớp, có thêm bằng chuyên môn về sư phạm và khả năng tổ chức giải quyết các vấn đề ở học đường.

Thỉnh thoảng, cũng có những giáo viên bất tài hay vi phạm đạo đức một cách nặng nề (nhục mạ học trò chẳng hạn). Nếu tình hình không giải quyết ổn thỏa được, bộ phận quản lý thường chuyễn những người này sang những công tác thích hợp với họ hơn hay sa thải họ.

Qua kinh nghiệm nghiên cứu về giáo dục và đi dạy trong hơn ba thập kỷ của tác giả bài này, các trường hợp như thế đếm được trên đầu một bàn tay, ở Bỉ, vùng nói tiếng Pháp.

Lời chót ?

Hiện trạng giáo dục bên ta cần nhiều thay đổi. Nhưng có lẻ phải thay đổi từ gốc chứ không phải nay thêm phần này, mai thêm phần khác, làm rối ren thêm mà rốt cục chỉ là những … miếng dán dán trên một cái chân bằng gỗ (thành ngữ tiếng Pháp : les emplâtres sur une jambe de bois) khập khễnh.

Nguyễn Huỳnh Mai

—————-

(1) http://www.nguoiduatin.vn/nhieu-giao-vien-bi-muoi-mat-sau-cuoc-kiem-tra-chat-luong-a76879.html

(2) http://dantri.com.vn/c202/s202-450575/ban-ve-cach-thuc-cham-diem-hoc-tro.htm

Advertisements

From → Giáo dục

Đã đóng bình luận.