Skip to content

Ngành xã hội học ra làm nghề gì ?

Tháng Bảy 16, 2013

Đó là câu hỏi của một cô bạn trẻ. Một câu hỏi làm tôi do dự rất nhiều. Vì nhiều lý do : cô ấy ở Việt Nam, tình hình bên nhà tôi không biết tường tận. Xã hội học hiện đang bị … thất sũng vì nhiều lý do.  Cô ấy hỏi kinh nghiệm cá nhân thì lại càng khó hơn – tôi thuộc thế hệ cũ của xã hội học, bây giờ nhiều cái khác đi rồi, …

Về lý thuyết, nói về các công việc của một nhà xã hội học thì rất dễ.

Ra trường xong, một xã hội học gia sẽ như ..cá gặp nước nếu tìm được việc làm trong một viện nghiên cứu. Mà hay hơn nữa là nếu viện nghiên cứu đó cho phép tự do nghiên cứu, kiểu Quĩ hay Trung tâm nghiên cứu khoa học quốc gia. Tức là một loại học bỗng để nghiên cứu một đề tài tự chọn, để soạn Tiến sĩ và nếu có thể sau đó tiếp tục con đường khoa học, làm nghiên cứu sư, rồi giám đốc nghiên cứu, … hay là rẽ vào đường dạy Đại học.

Dĩ nhiên, con đường nghiên cứu khoa học không thích hợp cho tất cả xã hội học gia. Trước nhất là phải giỏi (phải đậu cao trong học trình và lúc ra trường, phải viết bài đăng báo khoa học từ năm thứ nhì Đại học, …), phải đọc sách nhiều, phải yêu tìm tòi, phải có trí sáng tạo, biết đặt câu hỏi và tìm giả thuyết, không nệ hà khi đi thực tiển, phải có bài đăng trên các tạp chí khoa học. Lại phải chọn, sống đơn giản  : lương đủ sống, đủ nuôi gia đình nhưng không giàu.

Cũng nghiên cứu, nhưng cũng có thể làm nghiên cứu trong các Viện thống kê, viện nghiên cứu dư luận, nghiên cứu chính trị ,…Ở đây cũng vui lắm. Nhưng đề tài là theo các đơn đặt hàng. Lương thì theo thang lương của công chức.

Còn một công việc nghiên cứu nữa : nghiên cứu thị trường. Màu mỡ, vì công việc nhiều, lương cao hơn. Nhưng tùy đơn đặt hàng và nhiều khi có đơn đặt hàng không cho phép tuyên bố những kết quả có hại cho người hay cơ quan tài trợ.

Cơ quan tiếp thị nào cũng cần và cần rất nhiều xã hội học gia. Họ phải biết thị trường, và biết phải làm sao để gây ảnh hưởng trên thị trường. Ngay tới một bảng quảng cáo cũng có bàn tay của xã hội học gia trong đó. Nhưng nhiều xã hội học gia không thích làm việc này.

Nhẹ hơn công việc nghiên cứu thị trường và bản thân tôi có trải nghiệm là làm cố vấn cho các xí nghiệp như tư chức hay cố vấn giới hạn cho một công việc nhất định. Lương thường cao thấp tùy theo tiếng tăm của nhà khoa học hay tùy theo  kết quả đạt được. Trong quá khứ, với vốn liếng về xã hội học về Y khoa, tôi đã làm cố vấn cho vài xí nghiệp dược, giúp họ đào tạo những lập trình viên hay theo dỏi diễn tiến của một món thuốc họ sắp hay mới cho ra thị trường.

Sau con đường hoàng kim của nghiên cứu là đường đi dạy. Dạy khoa học xã hội ở trường trung học. Lương khiêm tốn, đủ sống,  nhưng người bạn đời cũng phải đi làm mới có thể thoải mái về tiền bạc nếu cần phải nuôi con. Đi dạy có cái vui và cái khổ của nó. Học trò bắt ta phải liên tục cập nhật vì hiện tượng xã hội không ngừng thay đổi (nếu dạy về sinh học thì việc cập nhật có thể ít cần hơn) để có thể dạy đúng. Lý thuyết xã hội học cũng thế. Đối diện với học trò cũng cần một số hiểu biết về tâm lý, về phương pháp sư phạm, điều kiện thể hình, hùng biện hay năng khiếu về giao tiếp với trẻ… Nhưng đó là một công việc thật hào hứng : không có đền bù nào lớn hơn khi nhìn thấy học trò mình thở phào nhẹ nhỏm lúc chúng hiểu bài, hiểu những bí ẩn ở  đàng sau các sự kiện xã hội …

Xã hội học gia có thể làm ở các cơ quan lo về nhân sự : với cái vốn hiểu biết về cấu trúc xã hội, các luật về sinh hoạt xã hội, các cấu thành của tranh chấp và các phương thức giải quyết tranh chấp – xã hội học gia là người giỏi điều khiển nhân sự, điều khiển một cách khoa học.

Làm chính trị, dĩ nhiên rồi. Tại sao ? Đơn giản là vì muốn quản lý dân thì phải biết cấu trúc, sinh hoạt, nhu cầu, ước vọng, … của dân. Bà bộ trưởng về môi trường hiện tại của Bỉ là một nhà xã hội học. Hay làm  cố vấn  cho một chính trị gia trong ê-kíp của ông hay bà ấy. Các nghiệp đoàn, các tổ chức xã hội không  vì lợi nhuận, các tòa án hay trại giam, … cũng thường nhờ sự cộng tác của các xã hội học gia.

Nhưng nếu chỉ ở nhà nuôi con thôi thì học xã hội học không phải là thừa. Vốn xã hội học giúp thông cảm con hơn, ngừa trước được những ganh tị giữa các con, hay để có thể giải thích cho con những hiện tượng mà chúng gặp ở trường hay ở trên đường đời – giải thích cho chúng để chúng không bị mê hoặc bởi các quảng cáo là một thắng lợi rồi.

Theo bảng xếp hạng của CareerCast, xã hội học gia thường vào top 15  hay top 20 (trên 200 nghề) vì dễ kiếm việc làm, điều kiện hành nghề tốt, ít stress, nghề nhẹ nhàng, lương lại khá  (khoảng 70.000 – 100.000 US$/năm).

Vài dòng thế, tôi sẽ vội post lên để cô bạn trẻ không phải chờ đợi lâu nhưng rồi tôi sẽ tiếp tục suy nghĩ và chỉnh sửa, thêm bớt, …

Nguyễn Huỳnh Mai

Cùng đề tài:

https://huynhmai.org/2014/03/28/hoc-xa-hoi-hoc-ra-lam-gi/

Advertisements

From → Xã hội học

Đã đóng bình luận.