Skip to content

Durkheim, liên hệ xã hội và thiếu cấu trúc

Tháng Mười Một 5, 2013

Durkheim, les liens sociaux et l’anomie.

Dẫn nhập

Có thể dùng khái niệm thiếu cấu trúc của Durkheim để giải thích sự «hổn độn» hiện tại của xã hội Việt Nam ?

Có thể nào dùng khái niệm liên hệ xã hội và những biến thái của khái niệm này, theo Durkheim, để giải thích sự vô cảm của một số người hiện nay ?

Thế nào là khái niệm lý tưởng và giáo dục luân lý trong sách của Durkheim ?

.

Định nghĩa «hổn độn» là phải theo hay so sánh với một tình trạng khác được xem là «ổn định». Về sự «hổn độn», nếu có, hay hiện tượng «vô cảm» trong xã hội Việt Nam,  xin để các nghiên cứu thực địa trong nước trả lời – áp dụng lý thuyết của Durkheim hay không để giải mã các hiện tượng ấy cũng thuộc về trách nhiệm của các nghiên cứu tại chổ.

Bài này dựa trên  ba quyển sách của Durkheim : le Suicide (Sự tự tử), De la Division du travail (Sự phân công xã hội) và Education morale (Giáo dục luân lý).

.

Anomie hay thiếu cấu trúc

Anomie đi từ tiếng Hi lạp annomos. An là thiếu hay không có. Nomos là luật lệ, trật tự, cấu trúc an bài.

Khái niệm Anomie được Durkheim khai triển để chỉ một tình trạng vô trật tự, một sự khiếm khuyết, lộn xộn hay xung đột giữa những luật lệ xã hội.

Khởi thủy, đối với Durkheim, hiện tượng thiếu cấu trúc là một hậu quả của việc phân công xã hội, làm cho các cá nhân bị cô lập hóa và làm mất sự tương trợ xã hội (“De la division du travail social”, 1883). Từ đó mỗi cá nhân thành bất lực, có cảm tưởng như bị lệ thuộc hóa và lâm vào tình cảnh bế tắt (“Le suicide”, 1897).

Người thất nghiệp  thiếu cấu trúc việc làm, một yếu tố liên kết xã hội quan trọng. Mất bạn đồng nghiệp. Mất vị trí xã hội. Mất sự tự tin nơi bản thân vì đi làm tức là góp phần vào sản xuất, tức là có ích cho xã hội.

Lại thiếu cấu trúc về thời gian – cái kiểu “sáng cấp ô đi tối cấp ô về” dù có nhàm chán đi nữa nhưng nó giúp người đi làm có những mấu thời gian, có một thời dụng biểu, tạo những thói quen, đi vào nếp, … – lại thiếu lợi tức – thế có nghĩa là không hòa mình vào cuộc sống xã hội được vì không … tiêu xài như những người khác, không …mua bán trao đổi và nhập cuộc qua các «thương vụ» dù chỉ là thương vụ cho những nhu cầu cá nhân.

Và thành thiếu cấu trúc.

.

Trên bình diện cá nhân, gia đình là một cấu trúc của xã hội, là điểm tựa của mỗi một các thành viên. Ly dị, khi gia đình đổ vở cũng là một trường hợp thiếu hay mất cấu trúc. Góa bụa, mồ côi, … những hoàn cảnh này cũng có thể nằm trong khái niệm anomie.

Nhưng anomie cũng có thể là tình trạng khủng hoảng, khủng hoảng kinh tế cũng như khủng hoảng văn hóa đạo đức, khi mà các luật lệ, khuôn mẫu xã hội không còn được áp dụng hay tôn trọng. Các thành viên trong xã hội đó thành ra như mất phương hướng, thấy bất an, không thỏa mãn. Cá nhân thành … khổ sở hơn, số người tự tử tăng.

Khái niệm anomie cũng được dùng trong những hoàn cảnh giao thời, khi trật tự xã hội biến động mạnh, thay đổi nhanh. Luật cũ hết hiệu lực mà luật mới chưa hiện hành – hoàn cảnh lúc đó thành trống vắng, thiếu cấu trúc. Mặt khác, các thành viên trong xã hội, vốn đã được xã hội hóa theo nếp cũ, phải trải qua một giai đoạn không thích ứng được với hoàn cảnh mới. Thành mất phương hướng.

(Còn tiếp)

Advertisements

From → Xã hội học

Đã đóng bình luận.