Skip to content

Vai trò của xã hội học trong quản lý (2)

Tháng Mười Hai 18, 2013

Le besoin d’études sociologiques dans la gestion de l’Etat.

.

Tôi nhận được hơn mười thư tới tấp trong tuần rồi hỏi về vai trò của nghiên cứu xã hội học và quản lý. Phần đông là từ các sinh viên xã hội học. Các em thẳng thắn phê bình rằng bài «Vai trò của xã hội học trong quản lý»

https://huynhmai.org/2013/08/27/vai-tro-cua-xa-hoi-hoc-trong-quan-ly/

là quá «sơ sài».

Bài này tóm lược một số ý, đã rải rác đăng trên các báo. Vài hôm, khi có thì giờ tôi sẽ đào sâu thêm.

Ý đầu tiên:

Một người làm khoa học thì thường không hay phê bình khen chê. Đó là nguyên tắc tối cần của thao tác nghiên cứu. Nhất là cho xã hội học. Sự thật có thể mếch lòng, nhưng xã hội học gia là người có bổn phận mô tả phân tích tìm hiểu sự thật một cách khách quan. Cái tôi của nhà nghiên cứu xã hội xin cất trong tủ ở nhà trước khi đi nghiên cứu.

Tôi không nghĩ rằng hiện tượng như thế này hay như thế kia. Mà tôi chỉ trình bày hiện tượng.

.

Ý thứ nhì:

Xã hội học gia cũng không tham gia công tác quản lý vì nếu không, họ có thể, với vai trò quản lý, làm biến dạng chủ thể của nghiên cứu (hiện tượng xã hội), hết khách quan và sẽ không còn sự nghiêm túc khoa học.

Ta không thể vừa đá bóng vừa làm trọng tài. Ta cũng không thể vừa ăn quả táo vừa mô tả nó.

.

Ý thứ ba:

Nhưng giữa quản lý và nghiên cứu xã hội học có nhiều liên hệ. Có thể nói một cách ngắn gọn là: nghiên cứu xã hội học cần cho quản lý trước một quyết định, để quyết định và đánh giá khách quan sau quyết định.

  • Xã hội học gia nghiên cứu, mô tả, phân tích, giải thích sự kiện. Từ đó giới quản lý có thể dựa lên những hiểu biết ấy, rõ hơn và khoa học hơn, để đi tới những quyết định có cơ sở.

  • Đồng thời với những hiểu biết về những đặc thù của từng hoàn cảnh, đối tượng, … người quản lý sẽ chọn và sử dụng công cụ thích ứng cho quản lý.

  • Sau đó, để kiểm tra hiệu quả của công tác, người quản lý có thể nhờ một nghiên cứu xã hội học, khách quan và từ bên ngoài.

Thí dụ cổ điển của tôi là: nếu muốn làm một chiến dịch chống hút thuốc lá thì phải biết ai hút thuốc (giới tính, thành phần xã hội, tuổi tác, …) , tại sao họ hút thuốc, họ hút thuốc gì, hút bao nhiêu mỗi ngày… Từ đó, tùy theo đối tượng, đặc thù của họ và tùy theo chính sách nhà nước, ngân quỹ cho chiến dịch …xã hội học gia có thể đề nghị những phương cách tiếp cận thích hợp. Sau chiến dịch, một nghiên cứu khác để xem ai còn hút thuốc lá, hút bao nhiêu, vì sao… để tính ra, một cách khách quan, hiệu quả của chiến dịch chống hút thuốc lá ấy.

Hai trường hợp cụ thể minh chứng cho ý thứ ba:

Năm 1975, khi giới thẩm quyền định mở cửa khuôn viên trường Đại học Liège cho dân chúng (và để chuyển một phần chi phí bảo quản campus qua thành phố, cho nhẹ bớt gánh nặng cho đại học), chúng tôi đã được gọi tới để nghiên cứu nhu cầu của những người đi dạo trong rừng Sart Tilman (địa danh của khu đại học) để trang bị cho khu 2000 hecta rừng ấy.

Rốt cục, tới bây giờ, mỗi khi gặp một sọt rác trên đường đi dạo trong rừng nơi này, các con tôi vẫn nhìn tôi và mỉm cười một cách ý nhị – đó là kết quả của tôi ấy mà: các sọt rác, chỗ nướng barbecue, ghế ngồi hay bảng chỉ phương hướng … là những kết quả của nghiên cứu hồi ấy.

Năm 1979, giữa lúc kinh tế khó khăn, chính phủ Bỉ không biết có cần cắt bỏ ngân sách tài trợ cho cơ quan giúp các gia đình đông con, chúng tôi lại được “mời đến” để nghiên cứu giá trị của những tài trợ này. Chúng tôi đã so sánh 3.000 gia đình đông con được giúp đỡ mua nhà giá rẻ với 3.000 gia đình khác cùng hoàn cảnh nhưng không là chủ của ngôi nhà họ. Kết quả hiển nhiên đến nỗi đến bây giờ, qua biết bao nhiêu thay đổi chính phủ và nội các ở Bỉ, cơ quan giúp các gia đình có con nhỏ mua nhà giá rẻ vẫn được tài trợ.

.

Ý thứ tư – vấn đề phương pháp:

Nhưng nghiên cứu xã hội học khác với khảo sát của phóng viên báo chí hay các kết quả đưa ra bởi người làm tiếp thị.

Chúng tôi thường

– Đặt câu hỏi mở đầu (question de départ) tức là biến cái nhu cầu đưa ra bởi giới quản lý thành một đề tài nghiên cứu được.

– Khảo sát thăm dò sơ khởi – không những quan sát tại chỗ mà còn nghiên cứu các dữ kiện, công văn, phỏng vấn người trong cuộc …

-Sau đó suy nghĩ về các giả thuyết, dựa trên những lý thuyết, những trường hợp tương tự ở nơi khác, ở quá khứ…

– Để trở lại hiện trường kiểm tra lại các giả thuyết đó bằng những khảo sát nghiêm túc. Đặc biệt chú trọng đến các giá trị kiểm nhận, nội tại cũng như bên ngoài nghiên cứu, cách khảo sát những đối tượng nghiên cứu nằm trong mẫu có tính đại diện là một trong những điều kiện tối cần. Dụng cụ khảo sát cũng phải hoàn chỉnh.

– Khai thác các kết quả thu thập và đi tới kết luận, khẳng định hay phủ định những giả thuyết. Hoặc nêu lên giá trị tương đối của những giả thuyết. Đưa ra ít nhất là một bức tranh nhất thời nhưng toàn diện của hiện trường – sociographie – còn nếu hay hơn nữa là góp phần cho một lý thuyết mới …

Ý thứ năm: tiên đoán diễn tiến xã hội ?

Một nhà xã hội học không được quyền dấn thân bảo vệ các giá trị luân lý hay chính trị. Tức là không thiên về quá khứ, đối với những gì mà xã hội đã gầy dựng.

Ông hay bà ấy có thể nêu lên những thận trọng cần tuân thủ khi đánh giá một hiện tượng xã hội hay khi giải thích hiện tượng này trong hiện tại. .

Đối với tương lai, xã hội học không có khả năng tiên tri.

Nhưng với những hiểu biết về các luật “tuần hoàn và sinh hoạt xã hội”, xã hội học gia có thể vẽ ra những khuynh hướng hay viễn ảnh tương lai, giúp chính trị gia  đi đến những quyết định có khả năng phù hợp với tình thế sẽ xãy ra.

Những vấn đề như phát triển đô thị, sự già hóa của dân số, tiến hóa của cấu trúc gia đình, … là những vấn đề có thể “tiên đoán” hay “dự trù” trước, những dự trù vô cùng hữu ích cho chính sách thiết kế đô thị, quĩ bảo hiễm xã hội, quĩ lương hưu hay vấn đề nhà ở, …

.

Để kết luận ?

Có ai đó đã nói “nửa miếng thịt bò vẫn còn là miếng thịt, dù nó bé hơn. Nhưng một nửa sự thật không còn là sự thật”. Áp dụng vào khoa học, điều đó rất đúng. Chúng tôi không đưa ra một nửa sự thật. Chúng tôi cũng không “hít thở không khí rồi kết luận” (tiếng Pháp «flairer et conclure» hay «vue de nez» – nhìn với cái mũi).

Phương pháp nghiêm túc là cách làm việc của tất cả các nhà khoa học chân chính,  của bất cứ lĩnh vực nào. Có giả thuyết, có phương pháp và có kiểm chứng là những sợi chỉ đỏ của họ.

Không dựa trên những nghiên cứu hoàn chỉnh thì những ý kiến, nhận định của các nhà khoa học cũng chỉ là những ý kiến, chưa kiểm chứng. Mà chưa kiểm chứng thì không khả tín được.

.

Bên ta, người xưa nói “trị dân” thì phải “thiên thời, địa lợi và nhân hoà” (đúng lúc của trời, thuận đất hay hoàn cảnh và hợp lòng người). Tôi không nói đến trị dân, không tin ở ý trời, nhưng hợp hoàn cảnh và thuận lòng người là những điều mà ta phải biết và biết một cách khoa học để quản lý tốt.

Nguyễn Huỳnh Mai

.

Ghi thêm – Addendum

Từ cả năm nay, tùy theo thời sự, tôi có viết một số gợi ý.

.

Như phân tích tỉ lệ sản phụ và em bé tử vong để có thể giúp tốt hơn các bà mẹ trẻ và em bé, để hạnh phúc các gia đình lúc đón thành viên mới được vẹn tròn hơn, ít rủi ro hơn:

https://huynhmai.org/2013/10/20/phan-tich-ti-le-san-phu-va-em-be-tu-vong/

https://huynhmai.org/2013/08/27/vai-tro-cua-xa-hoi-hoc-trong-quan-ly/

.

Giới trẻ tự tử cũng là một vấn đề xã hội:

https://huynhmai.org/2013/04/18/gia-thuyet-cho-van-de-tu-tu-o-gioi-tre/

.

Không nói chi đến tự tử, mưu cầu của xã hội nào cũng là mang hạnh phúc đến cho mỗi thành viên sống trong xã hội. Nhưng cái «lao xao» của xã hội ta hiện rất lớn. Một cách gián tiếp, bài này chỉ nói về sự đau khổ:

https://huynhmai.org/2013/04/12/su-dau-kho-va-xa-hoi-hoc-lam-sang-tu-tay-sang-ta/

.

Nghèo, bất bình đẳng xã hội là một vấn đề nhức nhối. Muốn đi đến sự an cư lạc nghiệp cho mỗi một, muốn chống đói cứu nghèo thì phải biết thực trạng. Đây là một nghiên cứu về người nghèo ở Hànội của Đại học Quốc gia Singapore:

https://huynhmai.org/2012/12/30/nghien-cuu-ve-nguoi-ngheo-o-ha-noi-phan-ii-ket-qua-2/

Advertisements

Đã đóng bình luận.