Skip to content

Durkheim, tự tử, liên hệ xã hội và thiếu cấu trúc

Tháng Một 20, 2014

 Durkheim, suicide, relations sociales et anomie – de la division du travail social au  suicide

 .

Trong cuốn sách de la division du travail social, Sự phân chia công việc trong xã hội, xuất bản năm 1893, Durkheim đi xa hơn về vấn đề liên hệ xã hội.

Đúng ra, luật lệ xã hội điều khiển các cấu trúc và sinh hoạt xã hội. Các thành viên đều có phản ứng sống hòa đồng vào xã hội, bởi các  hình thức xã hội hóa hay quá trình kiểm soát của xã hội. Kết cuộc, các thành viên có ý thức chung, tự kiểm soát và nếu cần tự giới hạn những hành động cá nhân để sống cùng xã hội. Đời sống xã hội thuận hòa nhờ thế.

Trong một chừng mực nào đó, khái niệm về trật tự xã hội hay ý thức xã hội của Durkheim thật ra không khác gì quan niệm Khổng giáo về tôn ti trật tự xã hội (Quân sư phụ, tam tòng của phụ nữ, … ) một trật tự chính thống, ai cũng tôn trọng và áp dụng.

Theo Durkheim vai trò của việc làm rất quan trọng – đó là một véc tơ giúp liên kết xã hội – vì khi đi làm ta chung tay sản xuất cho xã hội, ta thực hành những luật và lệ của xã hội (nội qui của trường học hay công sở, qui trình sản suất của nhà máy,…) và ta mật thiết sống cùng với những thành viên khác trong xã hội (bạn đồng nghiệp, cùng ê kíp,…).

Đi làm cho ta lợi tức để ta có thể trang trải chi phí của cuộc sống và nuôi gia đình, một lý do nữa biện minh hùng hồn cho vai trò của việc làm trong cuộc sống với và trong xã hội.

Việc làm còn cho ta một «địa vị» trong xã hội.

Nhưng việc làm cũng là một nguyên nhân gây … khủng hoảng.

Vì mất  việc làm  mọi vấn đề xã hội sẽ dồn dập xãy tới cho người thất nghiệp: mất cấu trúc xã hội, mất cấu trúc thời gian, mất lợi tức, mất địa vị, … – một tình thế thiếu cấu trúc – anomique – và có thể đi đến tự tử.

.

Trong cuốn Le Suicide xuất bản năm 1897, Durkheim nêu lên ba hiện tượng chính (hay biểu tượng) gây khó khăn cho sự liên kết, hòa nhập xã hội :

  • khủng hoảng chính trị – đối với Durkheim có khủng hoảng chính trị khi dân tình không được tham dự vào việc quản lý xã hội một cách dân chủ – dân chủ theo nghĩa của Tocqueville, tham gia vào quản lý quốc gia. Thật vậy, ngay đến thời Durkheim, dân chúng ít có cơ hội tham dự vào các cơ cấu công quyền

  • khủng hoảng tín ngưỡng : khi các giá trị đạo đức bị lung lay mà không có một hệ thống khác thay vào

  • khủng hoảng gia đình: số người độc thân lên cao hơn và  khi tỉ lệ ly hôn tăng (từ gia đình ba thế hệ sang gia đình gia đình hạt nhân, theo nguyên tắc không có vấn đề vì hình thức này gây ra ít xung đột thế hệ, gần với cá nhân, giúp cha mẹ và con cái trong cấu trúc hạt nhân hạnh phúc hơn, thể hiện bản thân tốt hơn, được kính trọng nhiều hơn nhưng đồng thời, sự kiểm soát xã hội giảm đi và gia đình cấu trúc hạt nhân dễ tan rã hơn).

Những khủng hoảng này có thể đưa tới tình trạng thiếu cấu trúc – một trong những “nguyên nhân” cho hiện tượng tự tử.

.

Nhận xét về hiện trạng xã hội ?

Từ đầu thế kỷ thứ XX tới giờ, nghĩa là hơn cả trăm năm sau quyển Le suicide của Durkheim được viết, phân tích của Durkheim vẫn xác đáng: ta quan sát thấy cả ba hình thức khủng hoảng này tại Pháp, Bỉ, …

Trước nhất là khủng hoảng tín ngưỡng. Số tín đồ giảm mạnh, nhất là từ sau Đệ nhị thế chiến. Luân lý đạo đức xã hội vốn dựa trên Thiên chúa giáo. Từ hơn 90% dân tình theo đạo tới hiện chỉ trên dưới 10%. Trong khi đó chưa có triết lý đạo đức khác thay thế.

 Thứ đến là vấn đề dân chủ: tại Pháp, dân tình ít thiết tha tới chính trị, số người không đi bầu có khi lên tới khoảng 30%. Ở Bỉ, bầu cử là một bổn phận luật định và có chế tài nhưng tình hình chính trị ở Bỉ có những đặc thù riêng và có thể trong tương lai nước Bỉ sẽ phải chia đôi – một nước cho cộng đồng người nói tiếng Pháp và một nước cho cộng đồng người nói tiếng Hà lan. Đó cũng là một hình thức khủng hoảng.

Khủng hoảng gia đình rỏ rệt. Tỉ lệ ly hôn vượt qua mức 50% các cặp kết hôn và từ từ nhiều người sống như chồng vợ mà không cần  hôn thú. Nhưng không còn cấu trúc gia đình thì cấu trúc nào sẽ đảm đương trách nhiệm tương trợ gần nhất và hữu hiệu nhất cho con người ? Ngày xưa gia đình bảo vệ các thành nhân từ lúc mới chào đời cho đến lúc chết. Bây giờ, cuộc sống gia đình chỉ có giới hạn.

Thêm vào đó, kinh tế trì trệ làm cho số người thất nghiệp tăng – liên kết xã hội vì đó còn giảm thêm.

Ở Pháp số người chết vì tự tử mối năm khoảng 10.000 người, ở Bỉ, trên dưới 2.000 người mỗi năm (dân số Bỉ bằng 1/5 dân số Pháp – tức là tỉ lệ tự tử ở hai nước này tương đương nhau- ). Thông thường số người có hành vi tự tử nhưng được cứu sống thì còn cao hơn nữa (tùy nguồn ước định, con số này có thể gấp đôi hay gấp mười con số người chết vì tự tử).

Nếu áp dụng lý thuyết của Durkheim – ta tự tử vì ta thiếu cấu trúc – tự tử  ích kỷ – số người tự tử này giải thích được. Đồng thời loại tự tử này xã hội có thể ngừa được nếu các liên hệ giữa người với người mật thiết với nhau hơn.

Nguyễn Huỳnh Mai

Advertisements

From → Xã hội học

Đã đóng bình luận.