Bỏ qua nội dung

Cả xã hội đang quá mê tín ?

Tháng Hai 19, 2014

(Nội dung này, đúng ra  là topic của đoạn kết của  “Phong thủy và khoa học thực chứng”. Chỉ, xin đưa ra đây trước để … độc giả không bị chấn động với kết luận bài bỏ phong thủy)

.

 

Báo Tuổi trẻ, đầu năm, viết về lễ hội:

http://tuoitre.vn/Van-hoa-Giai-tri/593887/ca-xa-hoi-dang-qua-me-tin.html

Chùa chiền lễ hội ? Nhét tiền vào tượng Phật. Những hình thức sinh hoạt tâm linh lệch lạc như xin ấn đền Trần (với niềm tin hể có ấn thì sẽ thành công), cọ tiền vào khánh đồng, ném tiền xuống giếng ( thì sẽ giàu), …

.

Những lễ hội này, thật ra đã nằm trong văn hóa lâu đời  nhưng, cho đến thập niên 80 thế kỷ trước,  rất giới hạn. Hiện tại dân chúng có thêm khả năng tiền bạc để đi du xuân, nên các lễ hội thành náo nhiệt hơn. Bên cạnh đó, áp lực của sự thành công, nhất là thành công trên quan lộ và trên bình diện tài chính, làm ai cũng muốn thăng quan tiến chức hay làm giàu nhanh. Từ đó, cách dễ nhất là nhờ các quyền lực vô hình …giúp đở.

 Niềm tin là một lý lẻ để sống. Trong một giới hạn nào đó.

Biết rõ tầm quan trọng của tâm linh, một số người thừa cơ hội trục lợi cá nhân, khai thác tình thế để thương mại hóa niềm tin và  làm cho dân tình, vốn thiếu cẩn mật, biến thành  những con cừu của Panurge (les moutons de Panurge) đi theo đám đông và hành sự như đám đông.

Thêm vào đấy, trong bối cảnh kinh tế xã hội hiện thời, có những chính sách duy ý chí bắt dân phải tín nhiệm thực ra không khác mấy so với sự tin tưởng nơi thần thánh. Có sự lẫn lộn giữa hợp lý và vô lý, giữa khả năng định đoạt và bất lực nên dân tình cần những chỗ dựa tinh thần.

Mặt khác, một số người quản lý còn có thể, vô tình hay cố ý, vun trồng cái mê tín của dân gian để quản lý. Nếu chính những quan to chức lớn đi khánh thành lễ hội, xin ấn này hay ấn nọ  thì bảo dân dừng mê tín dị đoan làm sao được ? Chính quyền địa phương của các lễ hội lại còn ra sức cổ động thêm cho các sự kiện nữa, …

Hay có những nhà quản lý áp dụng mê tín trong quản lý – Di dời tượng đài vì những lý do … linh tinh  như bài báo này đưa ra là một thí dụ:

http://www.thesaigontimes.vn/Home/diendan/bandocviet/109317/Tuong-thanh-ma-biet-noi-nang.html

Nhưng dân gian nào cũng có những phương thức để «điều tiết» cái nên cái không. Người xưa chẳng hạn, đã có ít nhất là một bài ca dao  chế riểu các thầy bói

Nhà này có quái trong nhà,
Có con chó đực cắn ra đằng mồm.

Số cô chẳng giàu thì nghèo,
Ba mươi Tết có thịt heo trong nhà.

Số cô có mẹ có cha,
Mẹ cô đàn bà, cha cô đàn ông.

Số cô có vợ có chồng,
Sinh con đầu lòng chẳng gái thì trai.

Còn chuyện ngoại cảm và đi tìm hài cốt những chiến sĩ đã ngã xuống trên trận địa ? Hiện chưa có bằng chứng khoa học nào cho khả năng ngoại cảm. Các khoa học gia giải thích rằng  những  nhà ngoại cảm là  những người có khả năng tự kích động mình để rơi vào một trạng thái nửa tỉnh nửa mê. Dân tình nhìn thấy họ trong những trạng thái này  tưởng họ “nhập” vào thế giới người chết. Một số nhà nhà ngoại cảm khác là những người mang bệnh thần kinh – épilepsie hay schisophrénie – nên có những lúc … lên đồng. Tệ hơn nữa, một số nhà ngoại cảm là những người đóng kịch để lừa thiên hạ.

 (Về vấn đề bệnh thần kinh và tôn giáo, Roger Bastide, trong Sociologie des maladies mentales, có viết là ở xứ Bhoutan, ngày xưa, chỉ những người có bệnh động kinh (épilepsie) mới được làm nhà sư – vì những lúc absence – ngơ ngác, hay nằm bất tỉnh, thể hiện của bệnh này – , được dân tình “dịch và hiểu” là những lúc các nhà sư này rời đất để lên trời gặp thần thánh).

.

Trở về nước ta, ta có quyền tin các nhà ngoại cảm hay không khi biết rằng trên một lảnh thổ mà khoảng sáu triệu người đã nằm xuống (wikipedia, guerre du vietnam, đoạn nói về thiệt hại về nhân sự – pertes humaines – ) trong ba mươi năm chiến tranh thì hầu như đào đất ở nơi nào cũng có khả năng tìm thấy hài cốt… Đi tìm hài cốt người thân là một nhu cầu chính đáng, nhu cầu đó phải được thỏa mản bằng những phương tiện, bằng những phương thức hợp lý và hữu hiệu.

Ở đây ta bắt đầu nói chuyện về lý luận dựa trên thực tiển và khoa học.

Báo chí, các nhà trí thức, … có thể đóng vai trò người cẩn mật giúp thêm “khôn ngoan” cho dân tình.

.

Mê tín dị đoan có dẹp được không ? Tiến sĩ Trịnh hòa Bình phân tích và lý giải ở đây:

http://petrotimes.vn/news/vn/dam-luan-doi-thoai/ts-trinh-hoa-binh-khong-the-dep-duoc-me-tin-di-doan.html

Mê tín dị đoan không thể dẹp được ?

Dĩ nhiên là có thể chứ.

Nhưng không thể dẹp được bằng chính sách hay bằng cấm cản. Trái lại nếu phân tích để biết tất cả những hình thức mê tín dị đoan, các đối tượng mê tín dị đoan, tại sao dân mê tín dị đoan, … để từ đó tìm cách giải quyết thì thế nào cũng có kết quả. Nhiều tệ nạn xã hội khác còn dẹp được nữa là – Nhất là khi ta giúp vốn khoa học cho dân tình  với những lý lẻ mang tính thuyết phục.

Còn nếu không thì tình trạng ngày sẽ càng trầm trọng hơn. Không những lễ hội đình chùa mà còn đá phong thủy, chọn ngày chọn năm sinh con cho hợp tuổi và trăm ngàn chuyện vô lý khác.

Riêng tôi, tôi đã lựa chọn tin ở những gì đã qua kiểm nghiệm. Cũng là một cách tin, tin ở sự trung thực của những nhà khoa học vì tôi không có khả năng chính bản thân đi kiểm nghiệm mọi thứ.

Và một cách ngắn gọn : không có kiểm chứng thì không là khoa học. Chúng ta đang sống ở thời đại của tri thức khoa học.

Nguyễn Huỳnh Mai

Đã đóng bình luận.

%d bloggers like this: