Skip to content

Ngành xã hội học ra làm nghề gì ?

Tháng Ba 28, 2014

Où mèneront les études de sociologie ? Une question qu’on me pose pour le moment, à l’époque du choix des études universitaires…

.

Đây là một câu hỏi mà các bạn trẻ hiện đang hỏi tôi – ra trường làm nghề gì và tại sao chọn xã hội học ?

Trước khi vào đề, xin phép được vài dòng nói về sinh viên xã hội học bên này

.

Nếu ở vào thời những năm sáu mươi của thế kỷ trước, tôi có thể nói nhiều sinh viên xã hội học đã tích cực tham gia và đứng tiên phong trong cuộc cách mạng xã hội 1968 bên này và sau đó.

Về bề ngoài, họ để tóc dài, áo quần trễ nải, có phần nhăn nhíu bừa bải trong khi sinh viên Luật thì đầu tóc gọn gàng, veston cà vạt…Trong giảng đường, sinh viên xã hội học đòi đối thoại nhiều hơn về chính kiến, đó là những sinh viên, phần đông, thiên tả…

.

Thời thế có đổi thay chút ít. Hiện tỉ lệ nữ sinh viên ở Xã hội học nhiều hơn. Có thể vì nghề hợp với các bà (cũng như ngành  tâm lý học ). Đồng thời, học xã hội học bây giờ  ra trường khó kiếm việc làm hơn là học Luật nên phần đông sinh viên xã hội học quả là những sinh viên nhiều quyết liệt và đầy động cơ khi chọn vào ngành học này.

.

Nhưng tôi nhắc lại, hiện xã hội học, theo CareerCast, vẫn nằm trong top 20 nghề tốt nhất, trên một danh sách 200 nghề,  vì tương đối ít thất nghiệp, điều kiện sinh hoạt nghề nghiệp tốt, ít bị stress, … lương lại khá cao  (khoảng 80.000-100.000  đô la mỗi năm, lúc bắt đầu, ở Mỹ và Canada).

.

Giải mã hiện tượng xã hội là động cơ chính của sinh viên theo xã hội học.

Descartes có nói “người có hiểu biết sống tốt hơn” – celui qui sait, sachant vit mieux – Điều này đúng cho mỗi ngành: dân y khoa biết phòng bệnh tốt hơn người khác, người có tri thức về tâm lý giỏi giao tế hơn và đố các quảng cáo tiếp thị lừa được người ra trường ngành truyền thông !

.

Trong dấu ngoặc, vốn biết một số luật về xã hội học, tôi có thể giải thích về vấn đề bạo lực, sự xuống dốc của giáo dục, vấn đề mại dâm hay cả tệ nạn tham nhũng hiện nay chẳng hạn.

.

Góp phần làm cho xã hội tốt đẹp hơn,  phản biện, phát biểu  những bất đồng ý kiến với cấu trúc và sinh hoạt xã hội hiện hành.

Dân xã hội học là dân hay chống đối cái trật tự an bài của xã hội – dân mà tiếng Pháp gọi là contestataires – bằng chứng, như vừa nói trên, cách mạng 1968 là sự vùng dậy của sinh viên, trong đó có nhiều sinh viên xã hội học dấn thân.

.

Ở Bỉ, hiện xã hội học đại cương dạy về lịch sử  xã hội học, đi từ các nhà tiên phong, Auguste Comte, Emile Durkheim, các nhà xã hội học lớn Parsons,  Mills, Warner, Bourdieu , các trường phái, các phương pháp nghiên cứu, … thuộc chương trình hai năm đầu. Sau đó đi vào chuyên môn cho Thạc sĩ và học chuyên sâu về gia đình, giới tính, tôn giáo, kinh tế, bất bình đẳng xã hội, nghèo khổ, truyền thông, xã hội học về y khoa, về trường học, về di dân, về văn hóa, về các nước đang phát triển, … hơn hai mươi ngành như thế.

.

Một nhà nghiên cứu về tội phạm phải rành xã hội học. Một người lo quản trị nhân sự trong một xí nghiệp cũng vậy. Trước khi cải tổ chương trình học cũng cần nghiên cứu tình trạng học đường… 

.

Vì vậy, câu trả lời cho «học xã hội học ra làm gì» là một câu trả lời rộng vô cùng. Tùy chuyên khoa mà xã hội học gia tìm được việc làm. Một xã hội học gia có thể làm việc trong các tổ chức kinh tế nghiên cứu thị trường, các cơ quan giáo dục, lo cho tuổi trẻ, các tổ chức nhân sự trong các xí nghiêp lớn, các bệnh viện, các nghiệp đoàn, các tổ chức chính phủ, …Có nghĩa là ở chỗ nào có con người sống trong tổ chức thì chỗ đó cần xã hội học gia !

.

Ở những buổi hướng nghiệp để chọn ngành học, sinh viên tương lai bên này thường hỏi về nội dung của các môn học và những đòi hỏi về khả năng kiến thức cần thiết trước khi vào học – có cần nhiều vốn liếng toán và thống kê hay không chẳng hạn. Các em cũng hay hỏi về nhận định chủ quan của tôi về chương trình học (khó hay dễ), tỉ lệ thi rớt mỗi năm, … Chuyện nghề nghiệp các em cũng hỏi đến, nhưng thường là những câu hỏi cuối cùng.

.

Dài dòng như thế để cuối cùng nói rằng tôi không biết học xã hội học ở Việt Nam thì sẽ ra làm nghề gì vì tôi không rõ các chương trình dạy bên nhà và hoàn toàn mù về thị trường việc làm.

.

Một cách lý thuyết, tôi có thể nói là Việt Nam ta đang cần rất nhiều xã hội học gia để giải mã các hiện tượng xã hội và góp phần vào quản lý. Vì quản lý xã hội mà không biết thực trạng xã hội thì không khác nào «đi đêm mà không có đèn» hay «nhảy xuống nước mà không có phao».

Bạo lực đang dần dần thành bình thường ở nhiều nơi, bất bình đẳng xã hội, các tệ nạn, hành vi phi văn hóa, … là những hiện tượng cần nghiên cứu để trở lại với kỷ cương. Xã hội học cần là cần cho các thao tác này.

.

Nếu các bạn trẻ tự thấy mình có những điểm hao hao giống các điều vừa đọc ở trên, nếu các bạn cũng muốn hiểu các hiện tượng xã hội và cũng mong ước làm điều gì đó cho xã hội thuận hòa hơn, có thể ngành xã hội học thích hợp cho các bạn , …

.

Cứu tế xã hội và xã hội học ?

Hai ngành này khác nhau hoàn toàn. Xã hội học gia là một nhà lý thuyết, giỏi quan sát phân tích và giải thích các hiện tượng xã hội nhưng không giỏi can thiệp. Cứu tế hay cán sự xã hội là những nhân viên, chuyên viên đi hàn gắn, giải quyết những vấn đề xã hội trong đó có các vấn đề như lệch chuẩn, vấn đề bạo lực, những tranh chấp, … chẳng hạn.

.

Tôi so sánh nhân viên cứu tế xã hội như một bác sĩ. Bác sĩ  chẩn bệnh khi so sánh tình trạng bình thường của một cơ thể khỏe mạnh (nhờ những môn như giải phẩu học và sinh lý học trong học trình Y khoa) với tình trạng của người bệnh đang đối diện với ông hay bà ấy. Sau đó áp dụng các kiến thức lâm sàng, bác sĩ ấy tìm giải pháp trị bệnh cho bệnh nhân.

Kiến thức về xã hội học giúp cho cán sự xã hội có thể «chẩn bệnh» một hiện trạng xã hội có vấn đề.

Những nhân viên này biết có vốn về xã hội học để có thể bất cứ lúc nào, đứng trước một hoàn cảnh thực tế, so sánh nó với một tình hình lý thuyết để biết cái nào bất thường và nếu cần thì can thiệp để mang nó về bình thường.

.

Nhưng ít nhất là hai phần ba chương trình đào tạo của cán sự xã hội là những phương thức hành động để can thiệp và bình thường hóa một hiện trạng «bất bình thường». Bên cạnh những môn về xã hội học,  một cán sự xã hội còn được đào tạo về tâm lý, về luật, về y khoa, … những kiến thức tổng quát cần cho quyết định phương hướng can thiệp.

Cán sự xã hội thành «thầy thuốc» của những căn bệnh trong liên hệ giữa các thành viên một gia đình hay một tập thể.

Ngày xưa, những nhà từ thiện có thể, với tấm lòng thương người, giang tay cứu vớt thiên hạ. Nhưng xã hội càng ngày càng phức tạp, lòng thương người thôi không đủ. Cứu tế xã hội cần vốn liếng một khoa học.

.

Khả năng của một nhà xã hội học ?

.

Năm năm đào tạo (theo chương trình ở Bỉ) làm cho một người phàm phu tục tử thành một người giỏi về những “luật” xã hội học và nhất là biết sử dụng những phương pháp vững chắc để tiếp cận bất cứ hiện tượng xã hội nào, để có thể sau đó mô tả nó, giải thích nó và cắt xé những liên hệ với các hiện tượng xã hội khác chẳng hạn.

. Biết làm thống kê và biết «đọc» thống kê.

. Biết khai thác tài liệu để tóm lược về hiện tình hiểu biết một đề tài nào đó thí dụ như sự lệch chuẩn, vấn đề giai cấp, những tranh chấp giữa các thế hệ, giữa vùng miền, …

. Dùng những phương pháp nghiên cứu và  lý thuyết đã học để tiếp cận hiện tượng xã hội và phân tích giải thích các hiện tượng này. Nghiên cứa thực địa bằng quan sát, bằng phỏng vấn, bằng các thang thái độ, …

. Cụ thể là có khả năng giải mã những «tuyên bố» của truyền thông quảng cáo hay các cách hành xử của những người nổi tiếng

. Cân nhắc trước khi chính bản thân hành xử trong xã hội vì có thể tiên đoán các phản ứng – theo những «mẫu» đã học hay đọc qua.

.

Một cách khái quát, một xã hội học gia thận trọng trước khi đưa ra một ý kiến hay giải thích, tránh «ngữi không khí rồi phán đoán» mà bao giờ cũng kiểm chứng trước khi tuyên bố hay chỉ dám đưa ra những giả thuyết. Chữ «có lẻ, có thể là, …» là những từ mà các xã hội học gia hay dùng …

Đúng ra, bất cứ khoa học gia nào cũng hành xử như trên và một xã hội học gia cũng chỉ là một nhà khoa học, tuân thủ phương pháp, thận trọng và không ngừng đặt lại vấn đề…

.

Cụ thể thì học xã hội học ra làm nghề gì?

Nhiều nghề lắm:

 – nghiên cứu ở các viện thống kê, nghiên cứu thị trường, truyền thông tiếp thị

 – dạy học

 – cố vắn nhân sự cho bất cứ tổ chức nào – ở đâu có tổ chức giữa người với người là ở đó cần xã hội học gia vì chuyên viên này giỏi giải quyết bất đồng hay xung đột.

 – cố vấn cho quản lý, quản lý xã hội hay quản lý chính trị

 – cố vấn cho các xí nghiệp kinh tế

và cuối cùng, last but not least, giỏi xã hội học cũng rất cần để … nuôi dạy con.

Các con tôi biết thế nào là sự tái tạo xã hội, kết hôn với người giống mình, bất bình đẳng xã hội, tiếp giao văn hóa, …

.

.

Một xã hội học gia được đào tạo và làm việc ở nước ngoài thật ra không biết gì nhiều về hiện trạng xã hội của Việt Nam. Tại vì lý thuyết và thực tiển là một cặp đôi cần thiết – như hình với bóng, như cá với nước. Tôi biết lý thuyết, có một số chìa khóa để giải mã, nhưng mù hiện trạng xã hội trong nước. Đó là câu trả lời vững nhất của tôi cho các câu hỏi mà các bạn sinh viên đang đặt ra về ích lợi của xã hội học !

Điều duy nhất mà  tôi có thề nói là tôi rất hạnh phúc với nghề xã hội học – nhưng đó là  chuyện cá nhân !

.

Nguyễn Huỳnh Mai

.

Xin mời đọc thêm:

https://huynhmai.org/2016/03/06/bon-cu-soan-lai-xa-hoi-hoc-de-lam-gi/

https://huynhmai.org/2013/07/16/hoc-xa-hoi-hoc-ra-truong-lam-gi/

https://huynhmai.org/2013/12/18/vai-tro-cua-xa-hoi-hoc-trong-quan-ly-2/

.

Xin nói thêm là hiện trong nước có nhiều hiện tượng lệch chuẩn và loạn kỹ cương, nhiều người lên tiếng nhưng có lẻ chưa phân tích thấu đáo …

.

Một thí du: Gs Phạm thị Ly đã tiếc, trong bài này, rằng ta thiếu khảo sát để biết rõ hơn tình hình dạy và học Đại học cũng như tình hình thất nghiệp trong nước:

http://www.thesaigontimes.vn/132370/Lam-phat-bang-dai-hoc.html

.

Thí dụ thứ nhì: đô thị hóa nhanh và sâu làm nẩy sinh nhiều vấn đề, trong đó có bạo lực. Không nghiên cứu để tìm giải pháp thì tương lai rất có thể sẽ thành bất ồn…

.

Bất bình đẳng xã hội, giữa người có quyền và người dân, giữa giàu và nghèo, … cũng đang là một vấn đề tối ư quan trọng.

Advertisements

From → Xã hội học

Đã đóng bình luận.