Skip to content

Đề Triết, Tú tài Pháp 2014 và học làm người

Tháng Bảy 8, 2014

.

Les sujets de Philosophie du Bac 2014  en France et l’objectif de formation de l’homme.

.

Dẫn nhập

.

Năm nào cũng thế, các thí sinh cho kỳ tốt nghiệp phổ thông ở Pháp bắt đầu bằng môn Triết – thi Triết cho tất cả các ban. Vì Triết quan trọng. Hệ số cho môn Triết thay đổi tùy ban (cao nhất là hệ số 7, cho ban Văn chương, thấp nhất là hệ số 3 cho ban kỷ thuật).

.

Việc chương trình thi bắt đầu bằng môn Triết được biện minh bằng hai lý do:

. Đầu khóa thi, thí sinh còn « tươi tỉnh » đầu óc còn « sáng suốt » chưa mệt, các em còn sức để làm một bài cần … trí não – dù rằng bài thi nào cũng cần trí não.

. Có lý do vật chất nữa: bài Triết cần nhiều thời gian để chấm thi, các giám khảo có thể bắt đầu vào cuộc ngay tức thì sau khi các em nộp bài.

.

.

Đề thi Triết năm nay cho ban E và S Kinh tế và xã hội

(Série E Economique et S-Sociale)

.

Thí sinh chọn một trong ba đề, làm bài trong 4 tiếng đồng hồ :

 

  1. Có phải chỉ cần có quyền chọn lựa là đã được tự do?

  2. Tại sao phải tìm để hiểu bản thân mình?

  3. Giải thích ý nghĩa đoạn trích trong tác phẩm La condition de l’Homme moderne – Hannah Arendt (1958)

    (Đại ý của đoạn văn: Bà Arendt đặt vấn đề về những liên hệ, trong đó có sự phụ thuộc, giữa con người và máy móc (hay ngược lại).

    Đề thi nhấn mạnh là không cần phải am tường về tác giả. Chỉ cần giải thích chủ đề của đoạn văn trên).

.

Vài bình luận về các đề Triết này

.

1. Tôi chỉ đưa ra đây những đề của ban Kinh tế và Xã hội vì đó là chuyên khoa của tôi, tôi biết ít nhiều về chương trình học và về học trò của ban này.

.

2. Dĩ nhiên, giá trị hay khó khăn của các đề thi không có nghĩa là thí sinh có thể trả lời hoàn chỉnh các chờ đợi của đề. Trong ba mươi năm lăn lộn với nghề tôi đã có vài dịp «gặp» những trò mà đầu óc xơ cứng còn hơn …vỏ của bánh mì (les croûtes des croûtes) một cách bóng bẩy để nói là rất kém.

Nhưng thông thường đề thi không phải từ trên trời rơi xuống. Người hay tập thể cho đề dựa trên nội dung của chương trình học. Tức là đề thi là một biểu hiệu của trình độ học trò.

.

3. Trên cơ sở đó, nhìn qua đề thi, ta có thể suy ra khả năng của trò, gián tiếp thể hiện các chủ đích đào tạo  của chương trình trung học phổ thông ở Pháp

.

4. Thật vậy, để có thể phân biệt khái niệm lựa chọn và khái niệm tự do, để có thể bình luận về liên hệ giữa hai khái niệm, … học sinh đã ít nhất phải suy nghĩ, trải nghiệm, bàn luận  với người chung quanh, …. Hay đã có dịp tiếp cận với các bài học gần xa liên hệ đến chủ đề. Tức là trò phải già dặn có suy nghĩ mới làm được bài cho đề thứ nhất. Tự do và lựa chọn là hai khái niệm siêu hình học căn bản của cuộc sống trong xã hội. Dân chủ cũng bắt nguồn từ tự do, lựa chọn để không bị mê hoặc bởi trăm ngàn cạm bẩy của cuộc sống, …

.

5. Đề thứ nhì,  tìm để hiểu bản thân mình là một vấn đề  tâm lý căn bản. Hiểu mình, mình ở đây là khái niệm bản thể, cái tôi, cái chủ thể. Phải biết định vị mình mới phân biệt được mình và tha nhân để liên hệ với tha nhân. Một học sinh 18 tuổi, vừa đủ tuổi trưởng thành, có thể chưa tự lập về kinh tế nhưng đã đủ khả năng đi bầu, thể hiện bổn phận công dân và đầy tư duy độc lập để sống trong xã hội.

Không cần phải biết rằng ở trên đền Apollon ở Delphes người ta đã khắc mấy chữ “Hãy tự biết bản thể của mình” (Connais-toi toi-même). Triết lý Đông phương cũng nói «Biết người biết ta trăm trận trăm thắng». Ở đây các em chỉ cần thể hiện bản thân và bàn về vấn đề tìm để hiểu mình. Môn Triết mà các em học trong năm đã chuẩn bị hành trang cho các em.

6. Hannah Arendt là một nhà chính trị học, một triết gia của đầu thế kỷ thứ XX. Trong đoạn văn trích dẫn bà nói về liên hệ giữa máy móc và con người. Đối với bà máy móc có tinh vi mấy đi nữa cũng chỉ biết làm những gì mà ta đã lập trình trước, cũng chỉ là những dụng cụ. Con người thì có khả năng suy nghĩ và sáng tạo.

Đây là một đề về lý  luận nhưng một logique nhân bản, lại  nhuộm thêm luân lý. Các em giải thích và bình luận được là các em có khả năng đứng trên hai chân mình, hiểu rằng kỷ thuật là một đầy tớ tốt chứ không lệ thuộc hay tôn vinh quá đà kỷ thuật.

.

7.  Các đề thi có vẻ như rất … phổ thông. Nhưng một ít vốn liếng về lịch sử Triết học là những điểm cộng. Thí sinh nào dẫn nguồn các khái niệm, đặt các khái niệm qua các trào lưu Triết, nói về bà Arendt (cho đề thứ 3), … sẽ chứng minh được cái …thông thái của mình và sẽ được điểm cao hơn. Tức là Triết không chỉ để học làm người mà còn học để biết nữa.

.

8. Điều cuối cùng, chủ đích đào tạo của đề thi. Làm bài thi cũng là một dịp để thí sinh suy nghĩ về một vấn đề – ở đây là vấn đề triết lý – Trong chừng mực đó, các đề thi Triết, ban ES, năm nay phục vụ được cho chủ đích đào tạo của kỳ thi – chứ không phải chỉ thuần đánh giá.

Nhiều giáo viên tôi quen vẫn dùng lúc hỏi thi như cơ hội cuối cùng để “dạy” học trò. Thật vậy, qua những câu trả lời của trò, thầy thấy được chỗ nào đã ổn, chỗ nào cần đào sâu.

Kỳ thi Tú Tài Pháp là một kỳ thi viết. Khi làm bài, trò có cơ hội cuối cùng trước khi tốt nghiệp phổ thông, suy nghĩ và bố cục, diễn tả, trình bày một vấn đề triết lý … 

.

Học sinh xong Trung học phổ thông, ban Kinh tế Xã hội, có khả năng bàn luận về Tự do, về Lựa chọn ? Các em biết mình là ai ? Và biết mình «hơn» máy móc ? Kết quả của kỳ thi, với  80% thí sinh thi đổ, đã cho câu trả lời.

.

Nguyễn Huỳnh Mai

Cập nhật (17.06.2017): Trong cùng đường hướng, ông Hà Dương Tường, một giáo sư Toán, Việt kiều sinh sống ở Pháp, có bài này giới thiệu các đề thi Tú Tài, môn Triết, năm nay, 2017

http://vietnamnet.vn/vn/giao-duc/tuyen-sinh/triet-hoc-trong-giao-duc-phap-qua-ky-thi-tu-tai-nam-nay-378778.html

Advertisements

From → Giáo dục

Đã đóng bình luận.