Bỏ qua nội dung

Thêm vài định nghĩa về bản sắc?

Tháng Tám 24, 2014

Identités? – de la biologie à la sociologie

Nói về bản sắc có lẻ phải bắt đầu bằng bản sắc sinh học. Con người khác con vật. Bản sắc sinh học quan trọng. Một đồ thị não của người khác đổ thị não của con chó chẳng hạn. Người có sinh hoạt trí tuệ. Nhưng trong dấu ngoặc, đồ thị não của con gorille cũng phức tạp như đồ thị não của người. Đó là những vấn đề mà ta cần bàn sau.

Về sinh lý, bản sắc của nam khác với bản sắc nữ. Khác ở đây không phải là bất bình đẳng vì dù gì đi nữa thì phụ nữ mỗi tháng có kinh nguyệt, sau đó có thể mang thai con và có thể cho con bú, những đặc thù sinh học làm cho phụ nữ khác nam giới.

.

Bản sắc xã hội học bắt nguồn từ cách sống với người khác, từ nhu cầu sống với nhóm. Chim có tổ người có tông hay con người là một con vật xã hội. Mỗi cá nhân tự định nghĩa  từ những liên hệ và chỗ đứng của mình trong nhóm. Mỗi thành viên «thấm nhuần» những luật lệ về tổ chức và sinh hoạt của nhóm,  về những giá trị mà nhóm tôn trọng, … đến nổi cuối cùng ông hay bà này xây dựng bản thể của mình, chung chung, ngoài đặc thù của từng người,  hao hao giống nhau, theo mẫu mà tập thể định sẳn.

Bản sắc xã hội quan trọng : cùng giới, cùng vốn liếng di truyền nhưng hai chị em, hay hai anh em, sinh ra trong cùng một nhà, không giống nhau, vì một người là con cả, người kia là con thứ. Hoàn cảnh kinh tế xã hội của gia đình và của cả cộng đồng ở hai thời điểm lúc hai người sinh ra cũng khác nhau.

.

Bản sắc quốc gia ? Vấn đề này tế nhị. Nhiều máu đã đổ vì bản sắc quốc gia. Một cách sơ lược tạm thời định nghĩa bản sắc quốc gia là bản sắc của một nhóm người cùng sống trên một lãnh thổ, cùng nói một thứ tiếng, cùng có một hệ thống  tín ngưỡng, cùng ăn cơm hay ăn khoai, …

Có thể ta có nhiều bản sắc quốc gia vì Việt Nam là một tổng thể gồm nhiều dân tộc – những nhóm mà ta gọi là minorités ethniques – dân tộc thiểu số – Cộng vào đó người gốc Chàm hay người gốc Hoa sinh sống ở Việt Nam. Văn hóa không là một cái gì đồng nhất mà là kết ghép thay đổi tùy theo hoàn cảnh. Sống chung hay sống gần nhau làm biến đổi văn hóa..

Định nghĩa bản sắc quốc gia mà chỉ dựa trên văn hóa Kinh là thiếu sót.

.

Trong một số trường hợp, ta hô hào bảo vệ bản sắc quốc gia, chống những “xâm lăng” văn hóa. Thế nhưng dù muốn dù không, văn hóa, trong đó có  bản sắc quốc gia, thường trực chịu ảnh hưởng của các mẫu khác. Điển hình nhất hiện nay là các mẫu tiêu thụ đồ ăn nhanh (Mac Do), phim ảnh ngoại quốc, … và cả các tiêu chỉ về sắc đẹp phụ nữ hay các cách ăn vận, thời trang , …

Toàn cầu hóa càng khiến cho các văn hóa ảnh hưởng lẫn nhau thường hơn và sâu đậm hơn – tiếng Anh thành ngôn ngữ chung, internet thành nhà chung và mạng xã hội xóa các biên giới.

Ta hiện còn có khuynh hướng chuộng ngoại. Sử học và xã hội học lại không thành công trong việc giúp giới trẻ tự hào về quá khứ và hiện tại : bản sắc quốc gia ở Việt nam thành hầu như là lu mờ trước ảnh hưởng của các văn hóa thống trị.

Nhật, Hàn, Âu Mỹ, … là những văn hóa thống trị hiện thời ở nước ta.

Thế nhưng không có bản sắc dân tộc, không thấm nhuần văn hóa đạo đức xã hội nơi ta sinh ra thì việc … “mất gốc” có thể là một rủi ro về dài về lâu.

.

Nguyễn Huỳnh Mai

Báo chí cho rằng nét đẹp của hoa hậu Thu Thảo giống vẻ đẹp Hàn quốc, Hàn quốc được xem như …khuôn vàng thước ngọc ?

https://huynhmai.org/2014/07/25/van-de-ban-sac/

Về bản sắc, xin mời đọc phần đầu ở đây :

https://huynhmai.org/2014/08/21/tranh-luan-ve-ban-sac-van-hoa-mot-vai-y-de-dan-nhap/

Advertisements

Đã đóng bình luận.