Skip to content

Y đức, môi trường và chương trình đào tạo

Tháng Mười 15, 2014

L’éthique professionnelle des médecins, le programme de formation et  l’environnement social. Rôle possible des acquis en littérature

Bài này  Dân Trí đã lên trang (với vài chữ có biên tập lại, nhưng bản chính là bản trên blog này):

http://dantri.com.vn/dien-dan/y-duc-moi-truong-va-chuong-trinh-dao-tao-956260.htm

Vấn đề đưa môn văn vào tuyển sinh và chương trình đào tạo ở các trường Y được dư luận bàn đến từ hơn tuần nay.

Theo bà Bộ trưởng Bộ Y tế, như thế các bác sĩ khi ra trường sẽ viết giỏi hơn.

Một số người khác kỳ vọng sẽ nâng cao ý thức Y đức của các bác sĩ sau này.

Một cách tổng quát, học văn là để «biết đọc, biết viết, biết nói và nghe». Đó là chủ đích của chương trình tiếng mẹ của các trường Trung học cơ sở và phổ thông thế giới, trong đó có các trường ở Bỉ (1).

Ngoài ra «Đọc và học các tác giả không những để tiếp cận những áng văn chương của kho tàng học thuật mà còn để hiểu những bối cảnh trong đó các tác phẩm này được viết và ra đời. Nhiều tác giả lại có thể còn là những chứng nhân của thời đại họ và có thể làm cho người đọc suy nghĩ thêm về thân phận con người và tiến hóa của xã hội. Học văn cũng là học làm người» (2).

Trong đường hướng đó, cho môn văn vào việc tuyển các bác sĩ tương lai và cho môn này vào chương trình đào tạo có thể góp phần nâng cao y đức của người mặc áo blouse trắng khi tốt nghiệp ra trường.

.

Thế nhưng cấu thành của Y đức không giản dị như thế.

Giỏi văn có thể làm cho bác sĩ «nhân văn» hơn nhưng chưa có nghiên cứu nào chứng minh điều đó.

Một môn về Y đức rất cần trong quá trình học tập nhưng không đủ.

Nói chung, bất cứ sinh hoạt nào cũng đòi hỏi người hành nghề có lương tâm nghề nghiệp. Nghề thầy thuốc cần y đức hơn nữa vì nghề này liên hệ đến sự sống, cái chết, bệnh tật và đau đớn của con người, những vấn đề tối ư quan trọng cho sinh tồn và hạnh phúc của cả xã hội.

Y đức có thể được cấu thành từ đạo đức cá nhân, từ động cơ của một số người muốn cứu giúp đồng loại và được bồi dưỡng tiếp theo bằng những mẫu gương chung quanh hay những đền bù (đền bù có thể là vật chất, tinh thần, biểu tượng, … ). Dạy y đức chỉ là một trong những phương thức có thể.

Bên cạnh đó, chuyên viên chữa bệnh tương lai cần được đào tạo, «vun trồng» trong một môi trường đạo đức, với những mẫu hành động – nhất là qua quá trình thực tập ở bệnh viện – thấm nhuần giá trị đạo đức như tôn trọng và tận tụy với bệnh nhân, quên mình trong sứ mạng cứu người, lấy sự sống làm kim chỉ nam cho tất cả mọi công việc, …Thông thường, các mẫu hành động này được «truyền» qua hình ảnh của các giáo sư Y khoa (học trò sẽ bắt chước thầy) và qua tiếp xúc với các bạn đồng song. Đó là một quá trình mà các nhà xã hội học gọi là xã hội hóa của nơi làm việc hay xã hội hóa bởi nghề nghiệp (3).

Sau đó, muốn các bác sĩ hành sự với y đức thì cũng phải làm sao cho họ không phải bận tâm vì vấn đề «cơm áo gạo tiền» để họ có thể hết lòng lo cho người bệnh. Có thành ngữ bảo rằng «sức khoẻ là một cái gì vô giá» vậy thì ta phải trả công thoả đáng cho những người lo cho sức khoẻ của ta.

Sau cùng, môi trường bên ngoài bệnh viện, cả xã hội cũng phải trong sạch. Vì trong một xã hội «lao xao», không thể nào bắt các bác sĩ phải «gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn». Họ cũng là thành viên và là con đẻ của hoàn cảnh sống, họ bị ảnh hưởng của xã hội như bất cứ mỗi một trong chúng ta.

.

Kết luận

Việc đưa môn văn vào tuyển sinh hay vào chương trình đào tạo các bác sĩ không phải là vô ích. Nhưng giỏi văn không có nghĩa là các bác sĩ tương lai sẽ giỏi. Cũng như khó cậy trên môn văn để «dạy» y đức cho các thầy thuốc đó.

Nhân tiện, có lẻ nên nhấn mạnh vào vai trò, trong chương trình Y khoa, điều dưỡng, … , của những môn về khoa học xã hội như Triết, tâm lý xã hội học. Những môn này sẽ giúp các chuyên viên y tế tiếp cận tốt hơn người đối diện, hiểu bệnh nhân hơn và sẽ trị bệnh hữu hiệu hơn. Ở các nước Âu Tây, các môn này nằm trong chương trình đào tạo bác sĩ, y tá, … từ những năm 60 – 70 của thế kỷ trước.

Riêng về xã hội học chẳng hạn, một bác sĩ hay một y tá khi ra trường, cần thấu triệt các khái niệm về định nghĩa của bệnh tật tùy giới tính, tùy giai cấp xã hội; các bất bình đẳng trong vấn đề sức khoẻ hay cái giá (giá vừa trên bình diện sức khoẻ vừa là giá xã hội và kinh tế) của sự lệ thuộc các độc tố thông thường như thuốc lá, rượu hay ma túy, …Họ cũng phải được rèn luyện cho khả năng giải mã các hiện tượng xã hội ở bệnh viện để có thể hành động thế nào cho thích hợp nhất, …

Thế có nghĩa là một thầy thuốc phải đi vững trên … hai chân của mình. Nói khác hơn, các bác sĩ, một mặt phải giỏi chuyên môn y khoa, điều này là điều kiện cần dĩ nhiên rồi. Mặt khác họ phải có vốn liếng khoa học xã hội và đạo đức hầu săn sóc bệnh nhân cho vẹn toàn.

Nguyễn Huỳnh Mai

(1) (2)

http://hocthenao.vn/2013/06/28/chuong-trinh-tieng-me-o-bi-tieu-hoc-va-trung-hoc-nguyen-huynh-mai/

(3) Freidson E., Profession of Medecine. New York, Dodd Mead and co, 1970.

Addendum

Nếu cần thì xin nhấn mạnh rằng vấn đề dùng môn Văn để sàng lọc ứng viên vào ngành Y hay thêm môn Văn vào chương trình Y khoa là một ý không có ích trên bình diện sư phạm. Chương trình Y khoa cần những vốn liếng cơ sở – prérequis –  về sinh học, vật lý, hóa học. Có sàng lọc là cần sàng lọc trên các khả năng ấy. Vấn đề đổi mới thi cử bên ta có vẻ như … tùy hứng. Nếu có dùng môn Văn vào việc tuyển chọn đầu vào cho Y khoa thì cũng … là theo cái lô gích của sự  tùy hứng đó.

Advertisements

Đã đóng bình luận.