Skip to content

Tầng lớp tinh hoa trong xã hội

Tháng Mười Một 9, 2014

Les élites, quelques idées de départ

.

Trong một chế độ dân chủ, người cầm quyền do dân bầu lên, đại diện dân lo việc nước, chịu trách nhiệm trước dân và bị dân kiểm soát (dân quyết định có tiếp tục tín nhiệm hay không), …Tức là vai trò của quần chúng rất lớn.

Nhưng trong những xứ này, không ai quên vai trò của tầng lớp tinh hoa.

Tầng lớp này (les élites) được định nghĩa như những người với tài sức hay khả năng đặc biệt, họ ghi dấu ấn của mình trong xã hội, gây ảnh hưởng tới cuộc sống của hàng triệu người khác. Và nếu không có họ thì tình thế xã hội đã khác đi.

Thí dụ thì có nhiều lắm, kể  cả những thí dụ của tinh hoa trong nước.

. Simone de Beauvoir, tinh hoa biểu tượng,  khi bà  viết về “Giới tính thứ hai”, thiết thực mở đường cho trào lưu suy nghĩ tranh đấu về nữ quyền.

. Chủ tịch Hồ chí Minh, tinh hoa ý thức hệ, 1923 ở Congrès de Tour, Pháp, ông quyết định dựa theo lý thuyết Cộng sản để đấu tranh giành độc lập.

. Đại tướng Võ Nguyên Giáp là một tinh hoa của xã hội, tinh hoa truyền thống. Thua trận ở Điện Biên Phủ đã bắt buộc Pháp rời Việt Nam.

. Michail Gorbachev, tinh hoa ý thức hệ, ông là một trong những người đã góp phần chấm dứt chế độ cộng sản ở Nga.

. Bill Gates, tinh hoa kỷ thuật và tinh hoa kinh tế, vì Microsoft đã thay đổi bộ mặt toàn cầu về tin học. Kế đến, vị trí một trong những người giàu nhất nước Mỹ cho ông vào hạng tinh hoa kinh tế.

. Hannah Arendt với định nghĩa “cái ác bình thường” (la banalité du mal)  khiến bà thành tinh hoa ý thức hệ. Việt nam ta có lẻ hiện đang chờ ai đó viết về “bạo lực bình thường”, “tham nhũng bình thường”, “bất tài bình thường” hay “nói dối bình thường”…

.

Các nhà xã hội học có thói quen là hay xếp loại mỗi thứ, dù biết rằng bất cứ xếp loại nào cũng tế nhị vì phải theo một tiêu chỉ nào đó, mà không có tiêu chỉ nào toàn toàn tốt để cho một xếp loại khả dĩ có thể chấp nhận được.

Cho các người tinh hoa trong xã hội, những người đã làm thay đổi xã hội, xã hội học cũng “chia” ra làm nhiều «loại».

.

Tôi cũng hay dùng các typologies đó để dạy học trò vì xếp loại là một cách có ngăn có nắp, thiết kế chia ô, … là một dịp để cho các thí dụ cụ thể.

Đồng thời tôi không quên nhấn mạnh rằng đó chỉ là một xếp loại sơ sài. Nhiều người tinh hoa trong xã hội mà ta có thể xếp họ vào hai hay ba «ô» khác nhau trong bảng xếp loại.

Trở lại Đại tướng Võ Nguyên Giáp, ta có thể xem ông như là một tinh hoa truyền thống. Truyền thống vì ông đã nằm trong cấu trúc của cách mạng, của cuộc chiến giành độc lập. Vai trò của ông đã là vai trò quyết định và chiến thắng trong cuộc chiến đó.

Ta cũng có thể đặt ông vào hàng tinh hoa công quyền dựa trên vai trò Tổng tư lệnh quân chủng và Bộ trưởng bộ Quốc phòng.

Trong một chừng mực nào đó, ta cũng có thể xếp ông vào hàng tinh hoa biểu tượng vì ông hiện thân như, đối với quảng đại quần chúng, một vị anh hùng của dân tộc.

.

Khi có dịp, tôi sẽ định nghĩa  thêm cách xếp loại các tầng  lớp tinh hoa xã hội và bàn về vai trò của tinh hoa xã hội.

Chỉ xin nói, hôm nay, rằng nếu ai đó có cảm tưởng rằng mình giàu sang, thông minh, có tri thức, … và tự xem như là tinh hoa của xã hội… những người ấy có lẻ phải khiêm tốn hơn một tí : một tinh hoa của xã hội mà một người có ảnh hưởng cho cả cộng đồng và đánh dấu một khúc ngoặc đặc biệt cho lịch sử…

Đại đa số chúng ta là những thành viên của xã hội. Chúng ta góp phần cho cấu trúc và sinh hoạt của xã hội. Vai trò của chúng ta dừng lại ở chỗ đó.

Nguyễn Huỳnh Mai

Advertisements

From → Xã hội học

Đã đóng bình luận.