Skip to content

Chuyện đi thực địa của một nhóm sinh viên ĐH Paris-VIII

Tháng Hai 12, 2015

A propos du livre de Nicolas Jounin, Voyage 
de classes. Des étudiants de Seine-Saint-Denis enquêtent dans les beaux quartiers.

.

Để trả lời câu hỏi “học xã hội học như thế nào bên trời Âu?” xin kể lại dưới đây một số trải nghiệm mà ông Nicolas Jounin và sinh viên năm thứ nhất, xã hội học, Đại học Paris VIII của ông đã … sống khi họ đi thực địa ở một khu phố nhà giàu của Paris.

Những trải nghiệm này được ông Jounin trình bày trong quyển Chuyến du lịch của lớp – Sinh viên ở vùng Seine-Saint Denis đi khảo sát tại các khu phố nhà giàu (Voyage 
de classes. Des étudiants de Seine-Saint-Denis enquêtent dans les beaux quartiers). NXB La Découverte, 2014, 248 trang.

.

Vài chi tiết để hiểu hoàn cảnh

. Ông Jounin là một giảng sư XHH trẻ, đã từng trải nghiệm đi làm công nhân để có thể quan sát hòa đồng – observation participante – vừa là thành viên của nhóm vừa quan sát cấu trúc và sinh hoạt của nhóm, mô tã nhóm từ bên trong – ở những công trình xây dựng. Ông nghiên cứu vị trí xã hội và điều kiện sống của thợ thuyền như thế.

. ĐH Paris VIII nằm ở vùng phía Bắc thành phố Paris – Pháp – nơi mà phần đông dân chúng thuộc giai cấp thợ thuyền hay công tư chức khiêm tốn. Đa số sinh viên của ĐH này là dân gốc người nước ngoài, dù là sinh ra ở Pháp.

. Quận 8 của thành phố Paris, khu mà sinh viên đi thực địa là khu của Điện Elysée, phố Montaigne, tức là phố của những thương hiệu nổi tiếng như Vuiton, Dior, Chanel. Quận này là khu nhà giàu.

, Hai con số đủ nói lên sự khác biệt giữa vị trí xã hội của những sinh viên đi thực địa và vị trí của đối tượng nghiên cứu: Lợi tức hàng năm trung bình của một người sống ở St Denis, nơi sinh viên ĐH Paris-VIII ở, là 16.000€ trong khi con số này là 82.000€ cho dân quận 8, nơi mà các sinh viên đi thực địa khảo sát.

.

Về phương pháp

– Trước khi đi thực địa, ông Jounin cung cấp cho sinh viên của ông một số vốn liếng cơ sở, đủ để xoay sở trong những tình huống đã dự trù. Tức là những phương pháp phỏng vấn tự do, phỏng vấn với bản điều tra, những kỹ thuật quan sát và cách ghi chú, làm một loại sổ tay hành trìnhCác sinh viên được dặn là phải để ý đến tất cả cử động, thái độ, ánh mắt, ngôn từ,… của những đối tượng cần quan sát.

– Các em cũng phải vượt qua sự lo sợ hay nhút nhát: khảo sát của các em là một việc làm chính thống, không có gì phải chùn bước.

– Các sinh viên còn được trang bị những kiến thức xã hội học về giai cấp trưởng giả trên lý thuyết. Đọc sách, làm phiếu tóm tắt để chắc chắn rằng mọi người đã đủ khả năng tiếp cận, một sự tiếp cận có suy nghĩ và biết phê bình để đi thực địa.

Hai sách gối đầu giường ở đây là:

Bourdieu Pierre, La Distinction .NXB Minuit, 1979.

Pinçon Michel et Pinçon-Charlot Monique, Voyage en grande bourgeoisie. Journal d’enquête, NXB Presses Universitaires de France, 1997.

– Trước khi để các sinh viên tự bươn chải, thầy và trò cùng xuống thực địa để thầy hướng dẫn, một cách tổng quát, cho trò có định hướng và làm quen với khung cảnh. Điều này cần thiết vì

. về vật chất mà nói, dù là cùng ở Paris, chỉ cách nhau vài cây số, hay tối đa là ba mươi phút tàu điện ngầm nhưng thế giới của người giàu Paris và thế giới của sinh viên đi thực địa hoàn toàn khác nhau về cách ăn mặc, về thói quen mua sắm, về sinh hoạt xã hội và dĩ nhiên về mức và nguồn lợi tức.

. trên bình diện tinh thần và tâm lý, các sinh viên này mới 18-19 tuổi, mới vừa ở trung học lên, cần được ủng hộ nâng đở để có “can đảm” thiết lập liên hệ với các đối tượng nghiên cứu mà đa phần là lớn tuổi hơn, lại thuộc thành phần “ăn trên ngồi trước” trong xã hội.

. Được chuẩn bị xong, gần 100 sinh viên (của ba niên khóa) chia ra thành từng nhóm 2 hay 3 người đi thực địa. Sau đó các em đem những kết quả thu lượm được về lớp để cùng bàn với nhau.

Các kết quả này đã không được ghi chép bằng bút giấy trên hiện trường mà để kín đáo hơn, các sinh viên đã ghi bằng điện thoại di động.

.

Chủ đích của chuyến đi không là kiểm điểm một giả thuyết nào trước đó. Chủ đích của ông Jounin là cốt làm sao cho sinh viên xã hội học năm đầu tham gia vào một công trình nghiên cứu thực địa và mang về lớp những gì mắt thấy tai nghe để cả lớp có thể phân tích và cùng làm việc. Đó là cách đi từ  minh họa,  đi từ cụ thể,  từ thực hành để học nghề làm xã hội học.

.

Những chuyện mà Chuyến du lịch của lớp này kể lại ?

Không đến nổi như Alice đi lạc vào xứ thần tiên nhưng các sinh viên của ông Jounin cũng đã gặp nhiều điều bất ngờ.

Khoảng cách xã hội khó đo nhưng dễ cảm nhận. Đó là điều mà tất cả sinh viên của ông Jounin kể lại. Đối với đa số các em, đó là lần đầu tiên các em tiếp cận gần như thế quận 8 của Paris. Các khu phố sạch hơn, kiến trúc đẹp hơn, màu sáng sủa hơn, đường rộng hơn, ít người hơn, ngay đến các con chim bồ câu ở các công viên cũng có vẻ như được nuôi đầy đủ hơn và lông chim mượt hơn.

Hòa đồng với dân tình? Khó lắm, chẳng những các sinh viên có cảm tưởng như mình đi lạc vào một thế giới khác mà chính cư dân ở đó cũng nhìn các em như những người ngoài hành tinh vì các em không ăn mặc như họ, không sống như họ. Dân nhà giàu sống biệt lập thật. Khi vào tiệm ăn ở đây, người chạy bàn lễ phép từ chối các em, lấy  cớ là các bàn trống đã được giữ chỗ trước rồi hay  họ kiếm cách đuổi khéo “các cô phải chờ lâu đấy”,…

Bị quan sát? Được chuẩn bị, một nhóm nữ sinh viên ung dung vào bar của một khách sạn 5 sao gọi cà phê uống để có dịp tiếp cận sinh hoạt ở đó. Nhưng các em cảm thấy có những ánh mắt ngạc nhiên nhìn trân trân vào các đôi giày cũ ở chân các em. Các vai trò như đảo lộn: chủ đích là các em đến đó để quan sát dân nhà giàu nhưng chính các em bị …quan sát,

trong dấu ngoặc, cốc cà phê ở Plaza Athénée có giá gấp tám lần giá cốc cà phê bán ở gần trường Paris VIII.

Bị ruồng bỏ? Đi vào một tiệm bán thời trang sang, các em phải tự mở cửa lấy, các cô bán hàng nhìn nhau như ngầm hỏi nhau điều gì trước khi đến chào các em và sau đó lịch sự đuổi khéo các em ra khỏi tiệm, có lẻ vì sợ các em làm phiền các khách hàng khác.

Trong bất cứ nghiên cứu nào cũng có những đối tượng khảo sát từ chối không hợp tác. Nhưng ở đây, sự từ chối nhiều khi diễn ra ngay trước khi các sinh viên trình bày chủ đích của mình.

Bị khinh rẻ? Chẳng những qua các ánh mắt, các cách đuổi khéo, … mà ngay cả trong ngôn từ khi các sinh viên này phỏng vấn, chẳng hạn, một cựu manager: ông này lặp đi lặp lại rằngcác sinh viên đi phỏng vấn dốt, không biết gì về thế giới các công ty kỷ nghệ, không biết cách xử sự, …

Rốt cuộc, các sinh viên mang về nhiều mô tả của thực địa (nhà giàu họ ở như thế nào, sống ra sao, ăn mặc và tiêu xài cũng như cách họ đối đải với nhau và với người khác, … ), học được từ thực tế về phương pháp quan sát và điều tra xã hội học. Ngoài ra, các em còn có dịp cảm nhận rõ hơn vị trí của mình trong xã hội. Có thể nói là cuối cùng, các em phấn khởi với kinh nghiệm thực địa này.

.

Vài lời bình

“Chuyến du lịch của lớp”  cho ta nhiều nét dí dỏm, kể bởi những sinh viên năm đầu môn xã hội học, về giới nhà giàu ở Paris, quận 8. Nhưng cái chính là cho những minh họa về một cách dạy phương pháp thực địa. Cuối cùng tác giả của quyển sách thể hiện sự dấn thân của mình trên bình diện nhân bản khi chọn vấn đề bất bình đẳng xã hội làm trọng điểm của thực địa.

Tác giả Felix Mazet, khi điểm sách này tiếc là ông Jounin không khai thác phân tích sâu hơn những chi tiết thu nhặt được bởi ba năm thực địa của sinh viên để có một bức tranh toàn cảnh. Thế nhưng, cũng theo Mazet, chuyện của thầy trò Jounin là chuyện chưa tới hồi kết, là một work in progress, ông Jounin và học trò có lẻ sẽ cho ta trong tương lai, nhiều cô đọng thành lý thuyết xã hội học, từ những thành quả từ thực địa (*).

Nguyễn Huỳnh Mai

(*)Félix Mazet, «Nicolas Jounin, Voyage de classes. Des étudiants de Seine-Saint-Denis enquêtent dans les beaux quartiers»,Lectures [En ligne], Les comptes rendus, 2015, mis en ligne le 15 janvier 2015, consulté le 11 février 2015. URL: http://lectures.revues.org/16742

Cập nhật:

Tôi cũng tiếc vì cuối cùng ông Jounin rời Đại học, ngừng đi dạy và có lẻ ông sẽ không khai thác thêm những dữ kiện mà chuyến du lịch  của lớp thu thập được…

Advertisements

From → Xã hội học

Đã đóng bình luận.