Skip to content

Đổi mới đột phá và đổi mới trong tiếp nối

Tháng Ba 4, 2015

Dẫn nhập

.

Vấn đề đổi mới trong giáo dục càng ngày càng cần thiết. Có thể phải nhắc rằng các phương pháp dạy học kiểu “truyền kiến thức” và các kỳ thi “kiểm soát tiếp thu” phải được, ít nhất là bổ sung hay kèm theo, bằng những phương pháp sống động hơn, hữu hiệu hơn, với sự tham gia tích cực của người đi học hầu đạt được kết quả thiết thực và bền vững hơn.

Tác giả bài này nhân cơ hội, bàn đến khái niệm “đổi mới đột phá” để phân biệt với những “đổi mới trong tiếp nối” (1).

Đây là hai chữ dịch từ innovation de ruptureinnovation de continuité

Đổi mới đột phá còn có thể gọi là đổi mới đoạn tuyệt – tức là từ bỏ những gì đang hiện hành.

Nếu không, đổi mới trong tiếp nối, chữ thứ nhì, còn có thể dịch một cách nôm na thành “đổi mới làng nhàng”, tốn tiền, tốn công tốn sức mà kết quả không được bao nhiêu.

.

Cụ thể, trong giáo dục, ta đổi mới cách thi, đổi mới cách tuyển sinh, trong tương lai gần sẽ đổi mới chương trình và đổi mới sách giáo khoa nhưng hình như chưa ai nói đến đổi mới triết lý, chủ đích và phương pháp giáo dục.

.

Đổi mới đột phá cần ba chi tiết.

hình dung tương lai, một cách toàn diện. Ở đây là đổi mới sâu vào cấu trúc chứ không phiến diện đổi mới tình thế. Đột phá – chữ rupture tiếng Pháp – có nghĩa là có một sự đoạn tuyệt với thực trạng trước đó, chuyển hướng, khác hoàn toàn. Đổi mới từ những cơ sở nền tảng sâu xa.

Thí dụ trong giáo dục, đổi mới hoàn toàn từ triết lý, vai trò của học đường tới phương pháp sư phạm và nội dung, chương trình. …để đi tới một xã hội của tri thức, học để biết chứ không phải học để thi. Nhắm phát triển tri thức và khoa học để phát triển đất nước chứ không phải để đào tạo một vạn hay hai vạn tiến sĩ hữu danh vô thực.

Nâng cao dân trí sẽ góp phần chống một số tệ nạn xã hội – thành ngữ Pháp nói là “mở một trường học là đóng cửa một nhà tù” – . Phát triển tri thức sẽ góp phần bảo đảm an cư lạc nghiệp – nhờ phát triển kinh tế – trên nền tảng bản sắc của văn hóa nước nhà – văn hóa đích thực chứ không phải văn hóa mà các nhà duy ý chí hô hào.

Trong viễn ảnh tương lai, cũng cần nghĩ tới vai trò “trường học mang hạnh phúc đến cho người đi học” nữa.

.

tưởng tượng ra những đường hướng, phương thức cụ thể để thực hiện viễn ảnh tương lai ấy.

Cũng trong vấn đề giáo dục, nhìn nhận tự do hàn lâm, đặt trọng tâm trên đào tạo giáo viên, dùng những phương pháp sư phạm tân tiến – up to date –  hầu nâng cao hiệu quả của giáo dục, Cho phép những sáng kiến trong dạy học. Góp phần cải tổ hình ảnh xã hội của giáo dục bằng cách trả lương giáo viên cao hơn, dẹp bỏ các hình thức thi đua lỗi thời, …

.

từ từ thực hiện tất cả những đổi mới một cách toàn diện, theo bài bản có sắp đặt, theo một loại trường kỳ kháng chiến. Sẽ không có kết quả sau một năm hay sau hai năm.

Muốn đổi mới một cách thiết thực phải là những đổi mới có suy tính trước có nghiên cứu, có lộ trình (2). 

Trước khi làm những đổi mới trong giáo dục  cần nhiều nghiên cứu thực địa để nắm rõ tình hình, chẫn được bệnh hầu kê đơn thuốc một cách đột phá mà có hi vọng chữa được bệnh. Những đơn thuốc cần dựa trên các lý thuyết giáo dục hiện thời về chủ đích, vai trò, … của giáo dục. Đồng thời cũng nên làm sao áp dụng, dĩ nhiên là uyển chuyển tùy theo bối cảnh Việt Nam,  các tiến bộ về phương pháp sư phạm của thế giới.

.

Ngày xưa chỉ cần một minh quân để trị nước. Ngày nay, xin đừng đi hỏi ý kiến của ông này hay bà kia. Không ai có thể nhìn, với cái chủ quan của mình, mà nắm hết tình thế và đưa ra những nhận định đúng hoàn toàn (ý kiến của bài này cũng chỉ có một giá trị tương đối). Phải nghiên cứu, phải làm một cách khoa học. Sau đó trong khi thực hiện đổi mới, có hạn kỳ, phải đúc kết từng giai đoạn trước khi đi tiếp. Như thế, trong mười năm, ba mươi năm sau, ta sẽ thay đổi diện mạo tình thế.

.

Trong dấu ngoặc, tình thế hiện thời cũng là kết quả của một diễn tiến thiếu những cập nhật cần thiết từ ba bốn mươi năm nay. Chính vì vậy, ta cần kiên nhẫn. Ta sẽ không có những thành tựu đột biến trong ngắn hạn, trừ phi có phép mầu, …

.

Nhưng ta phải đổi mới, nếu không, các nước  láng giềng và cả thế giới sẽ đi trước và bỏ rơi ta.

.

Nguyễn Huỳnh Mai

(1) Cách đây bốn năm, tôi còn đề nghị “cập nhật” phương pháp giảng dạy:

http://dantri.com.vn/ban-doc/nen-doi-moi-hay-cap-nhat-phuong-phap-giang-day-457595.htm

(2) Bài này có bàn sơ lược quá trình, với các giai đoạn tuần tự, của một dự án giáo dục

https://huynhmai.org/2014/04/15/34-000-ti-dong-cho-doi-moi-chuong-trinh-sgk/

Advertisements

Đã đóng bình luận.