Skip to content

Khả năng và kỹ năng

Tháng Ba 9, 2015

Capacité versus Compétence

Vài dòng để trả lời cho một bạn trẻ ở ĐH Phú Yên

.

Theo Philippe Meirieu : Khả năng là một loại sinh hoạt trí tuệ mà ta sở hữu trong một hay nhiều lĩnh vực của tri thức.

Trong khi đó, kỹ năng là một kiến thức rõ ràng nhất định, điểm danh được, trong đó gồm một hay nhiều khả năng, thuộc một lĩnh vực hay chuyên môn.

.

Dựa trên định nghĩa của Meirieu, ta có thể bàn về khả năng âm nhạc, khả năng hội họa.

Khả năng có thể bẩm sinh bẩm sinh do cách cấu tạo sinh học của trẻ (mắt, tay, não bộ, …).

Khả năng cũng có thể do “tiếp thu rất sớm” vì được “đào tạo” từ trong bụng mẹ hay từ lúc còn ở trong nôi.

Có những khả năng chỉ phát triển sau này, lúc cá nhân đã trưởng thành, do hoàn cảnh sống chẳng hạn. Tai có thể thính hơn khi, vì tai nạn, một cá nhân thành mù lòa là một thí dụ.

Còn kỹ năng là phải qua đào tạo. Chơi đàn piano là một kỹ năng. Muốn chơi đàn piano phải vận dụng ít nhất là khả năng âm nhạc, sự uyển chuyển của các ngón tay và cảm nhận thính giác.

Tiếng Pháp thì nói capacité để phân biệt với compétence – hay abilities (khả năng) khác với skills (kỹ năng), theo tiếng Anh.

.

Một kỹ năng gồm ít nhất là bốn đặc điểm

.

– hoàn chỉnh và ứng dụng hay mang vào cụ thể được –  kỹ năng liên kết với sinh hoạt;

– đã được tiếp thu. Không có ai có kỹ năng X hay Y từ mới chào đời. Ta tiếp thu một kỹ năng nhờ học hỏi hay nhờ xã hội rèn luyện. Kỹ năng nói tiếng Anh hay tiếng mẹ là hai thí dụ điển hình nhờ học hỏi hay nhờ xã hội rèn luyện;

– kỹ năng có thiết kế chứ không là một tạp hợp vài khả năng. Để có kỹ năng sống với người khác ta cần tự biết rõ mình, có kiến thức đạo đức và có một não bộ biết suy nghĩ thiệt hơn – tiếng Pháp nói cần savoir (biết hay tri thức), cần vouloir (muốn hay quyết định hành động) và cần pouvoir (có khả năng hay có điều kiện để đi tới thực hành) với cân nhắc, điều tiết giữa ba cái đó.

– tính trừu tượng và tổng quát của kỹ năng – ta chỉ có thể quan sát những biểu hiệu hay những thành quả của kỹ năng chứ không đo được hết kỹ năng. Một cách ví von, một họa sĩ có kỹ năng vẽ mà ta chỉ có thể quan sát các tác phẩm chứ không thấy hết kỹ năng của ông hay bà ấy.

.

Trong dấu ngoặc, khi ta dạy trẻ kỹ năng sống bằng những kiểu điễn hình, trẻ chỉ …khôn vặt. Trên đường đời, các tình huống có thiên hình vạn trạng, dạy cách ấy không có hiệu quả. Giáo dục bằng phương pháp tích cực, cho trẻ tiếp thu và lĩnh hội hay làm chủ các kiến thức về khoa học, về xã hội, tâm lý, … một cách thiết thực, sẽ có ích hơn nhiều. Trẻ sẽ tổng hợp các kiến thức, sáng tạo và biến kiến thức thành kỹ năng cụ thể để thích ứng.

.

Một kỹ năng là một khả năng thực hiện mang kiến thức đã học áp dụng vào một hoàn cảnh cụ thể. Tức là  savoir-appliquer và savoir-faire.

.

Đây cũng là dịp để nhắc lại rằng các kiểu thi trả bài (évaluation-restitution) thật rõ ràng là lỗi thời.

.

Kỹ năng là một tri thức toàn diện.

.

Dùng thuật ngữ giáo dục, ta sẽ nói rằng kỹ năng bao gồm những

. tri thức từ chương – connaissances déclaratives,

. tri thức thực hành – des connaissances procédurales

. và những thái độ, cách phản ứng  – et des attitudes.

Thí dụ:

Để trẻ có kỹ năng áp dụng nguyên tắc bình đẳng xã hội phải cho chúng biết về triết lý và hiện trạng xã hội. Cho chúng thấy là những phương thức giúp bình đẳng hiện hữu và làm sao cho chúng cảm nhận được cái khó ở của những hoàn cảnh bất bình đẳng.

Chứ đề cao những thí dụ các hoa hậu đi làm từ thiện là một cách dạy rất tồi về bất bình đẳng xã hội.

.

(còn tiếp)

.Phần tiếp theo ở đây:

https://huynhmai.org/2015/03/10/kha-nang-va-ky-nang-phan-2/

Nguyễn Huỳnh Mai

Advertisements

From → Giáo dục

Đã đóng bình luận.