Skip to content

Nghề nào được coi là có địa vị trong xã hội?

Tháng Năm 4, 2015

Quel métier pour avoir une belle position sociale?

là câu hỏi hôm nay của một độc giả.

.

Tôi không thể trả lời …trống không. Tức là trả lời một cách không cơ sở và không bằng chứng. Khó khăn lớn cho tôi là chưa được đọc các nghiên cứu xã hội học về vấn đề này ở Việt Nam.

Thôi thì xin trả lời theo những gì tôi biết, cho xã hội Âu Mỹ.

Từ bài này, độc giả sẽ có một vài ý để suy diễn. Chắc chắn là không áp dụng hoàn toàn cho xứ ta được nhưng ít nhất thì đây là một dịp để xem thiên hạ nghiên cứu và trình bày thế nào về tình trạng nghề nghiệp và phân tầng xã hội.

.

Đi tìm bằng chứng, từ cụ thể đến lý thuyết, từ thí dụ của người phàm phu tục tử, chẳng hạn, mời bạn xem đường dẫn này, cho ta danh sách mười nghề lương cao nhất ở Bỉ

http://www.jobat.be/fr/articles/les-10-metiers-les-mieux-remuneres-en-belgique/

.

Những nghề lương cao là nghề giám đốc trong các xí nghiệp và trong kỹ nghệ. Lương của họ, chưa trừ thuế và bảo hiểm, đi từ 4.607 euros  tới 8.610 euros/tháng. Nhưng hiện diện trong danh sách này có ba nghề chuyên viên Toán, kỷ sư và chuyên viên Vật lý, Hóa học. Chi tiết này cho ta biết là các xã hội phát triển hầu như lúc nào cũng cần các chuyên viên cao tay nghề về khoa học.

.

Một cách lý thuyết hơn, trang này cho ta một miêu tả giản dị, nhưng rất đầy đủ với các tác giả trong đó có Marx và Bourdieu, về cấu trúc giai cấp và bất bình đẳng xã hội

https://sesmassena.sharepoint.com/Documents/CHAP%207%20-%2071%20-20Structure%20sociale%20et%20classes%20sociales%20%28Cours%20Ter%29%20%282012-2013%29.pdf

Từ trang 16 và các trang sau đó, 497 nghề được xếp loại vào 6 ô cho những người đi làm, có sinh hoạt nghề nghiệp :

. nông n

. người hành nghề thủ công buôn bán tự do hay chủ xí nghiệp nhỏ

. nghề có chuyên môn trung bình (như kế toán, quản thủ thư viện, y tá, …)

. công tư chức hàng quản lý và trí thức hành nghề tự do (bác sĩ, luật sư, kỹ sư, …)

. công tư chức không chuyên môn

. thợ thuyền

.

Từ 6 ô nghề này ta thấy còn bàng bạc ba “giai cấp”. Thượng lưu (công tư chức hàng quản lý và trí thức hành nghề tự do). Hạ lưu là tất cả những thợ thuyền. Còn trung lưu bao gồm những ngành nghề còn lại.

Cách xếp theo sáu loại nghề này chi tiết hơn cách chia theo ba giai cấp, hay theo cách chia “cổ trắng” (nhân viên làm việc bằng trí óc) và “cổ xanh” (nhân viên làm việc tay chân) nhưng vẫn chưa hoàn chỉnh.

Thí dụ như tầng lớp nông dân chẳng hạn. Có những nông dân chỉ với một trang trại vài ba sào và mười con bò sữa thì làm sao ở cùng hạng với người cỏ hàng trăm hec ta và bốn năm trăm bò sữa ?

.

Viện Thống kê Pháp (INSEE) với hơn 600 trang, mô tả đầy đủ những nghề nghiệp và các đặc thù liên quan đến nghề nghiệp

http://www.insee.fr/fr/methodes/default.asp?page=nomenclatures/pcs2003/pcs2003.htm

http://www.insee.fr/fr/methodes/nomenclatures/pcsese/pcsese2003/doc/Guide_PCS-2003.pdf

https://www.insee.fr/fr/information/2497952

.

Một cách sơ lược, cơ quan này, dựa trên gốc là tám nhóm nghề

– Nông dân chủ nông trại

– Nghệ nhân nghề tự do, buôn bán chủ xí nghiệp gia đình

– Giới lảnh đạo xí nghiệp, nghề tự do trí thức

– Nghề ở khoảng giữa, có chuyên môn như kế toán, giáo viên trung tiểu học, y tá, …

– Công tư chức không chuyên môn

– Thợ thuyền

– Hưu trí

– Những người khác không thuộc các ô trên

.

các thống kê của INSEE còn quan tâm tới môi trường làm việc, vùng miền, kỹ năng chuyên môn, giới tính người đi làm, nguồn gốc gia đình, tài sản thừa kế, …

.

Trở về tổng thể xã hội học, rời trang thống kê, ta tìm đến

http://www.liens-socio.org/

vốn là một site với người đứng đầu là Pierre Merklé, một giáo sư xã hội học hoạt động tích cực trong lĩnh vực quan sát xã hội

.

Tìm trên trang này, ta thấy có một chân dung của xã hội Pháp, với những dữ kiện của 2013

http://www.observationsociete.fr/revenus-dipl%C3%B4me-ce-que-valent-les-cat%C3%A9gories-sociales

.

Các dữ kiện, phân tích trên lương và bằng cấp, theo các nguồn thống kê.Con số đầu tiên cho thấy mức lương trung bình của một người lớn ở Pháp là 2 000 euros hay khoảng hơn 2 300 euros tháng cho một người làm nghề tự do. Một con số trung bình gồm nhiều khác biệt (chẳng hạn như một bác sĩ ngoại khoa lương to hơn gấp mười lần một người thợ hồ tự do).

.

Công tư chức bậc lảnh đạo có lương trung bình là 3 170 euros, Cũng công tư chức và những người chuyên môn bậc trung thì khoảng 2 100 euros trong khi những công tư chức bậc thấp và thợ thuyền chỉ nhận được trung bình 1500-1600 euros mỗi tháng.

.

Về phía bằng cấp ta sẽ không ngạc nhiên khi biết rằng hơn 66 % người thuộc tầng lớp lảnh đạo xí nghiệp có bằng Đại học trong khi một phần ba thợ thuyền không có bằng cấp nào trừ giáo dục cưỡng bách ở Pháp, giáo dục cưỡng bách tới năm 14 tuổi nhưng cũng có 1,7 % thợ thuyền có bằng đại học.

.
.

Bên phía trời Mỹ, Career Cast xuất bản mỗi năm một bảng xếp hạng các ngành nghề.

http://www.careercast.com/jobs-rated/jobs-rated-report-2015-ranking-top-200-jobs

Một cách khái quát, từ hơn 20 năm nay, CareerCast tổng hợp những dữ kiện từ những cơ quan công quyền, bộ Lao động Mỹ chẳng hạn, hay những tổ chức kinh tế và thương mại được thừa nhận. Sau đó dùng phương pháp thống kê để xử lý, đánh giá và xếp hạng 200 nghề theo thứ tự cao thấp dựa trên 6 tiêu chí :

. môi trường làm việc

. lương hay lợi tức

. khả năng có việc làm và triển vọng nghề nghiệp

. đòi hỏi về sức lực, độ nặng nhọc thể xác của nghề

. stress, độ căng thẳng mệt nhọc về tâm lý

. đánh giá tổng thể chung, trong đó có cả phần nhận xét chủ quan của người hành nghề.

.

Bảng xếp hạng này có tính khách quan, có giá trị tổng thể vì là đánh giá trên 6 tiêu chí rõ ràng, theo các phép tính thống kê nghiêm ngặt. Nhưng bảng xếp hạng này phản ánh hoàn cảnh đặc thù về kinh tế chính trị xã hội của Mỹ. Ta có thể đọc để biết nhưng phải dè dặt trước khi rút ra kết luận cho cá nhân hay áp dụng vào cho Việt Nam.

.
10 nghề đầu bảng xếp hạng CareerCast cho năm 2015 là :

. Kế hoạch viên tài chính

. Kỹ thuật viên về thính học

. Nhà toán học

. Chuyên viên thống kê

. Kỹ sư y sinh học

. Chuyên viên nghiên cứu dữ kiện

. Chuyên viên vệ sinh răng miệng

. Kỹ sư phần mềm máy tính

. Chuyên viên lao động trị liệu

. Chuyên viên phân tích hệ thống máy tính

.

Như thế thì không cần phải kết luận. Bạn đọc có thể dựa trên những trình bày trên, tự vấn mình khi phải chọn nghề và tự trả lời câu hỏi khởi thủy “nghề nào được coi là có địa vị trong xã hội”.

Hiện thời, xã hội Việt Nam lao xao, có nhiều bất bình thường, với cơ chế quan chức đầy quyền lực, với hệ thống lương chính thức và “lợi” không chính thức, với những phương thức “làm ra tiền” nhanh chóng của người đầu cơ, thật tình rất khó có câu trả lời thỏa đáng cho bậc thang các nghề nghiệp ở nước ta.

Nguyễn Huỳnh Mai

Advertisements

From → Xã hội học

Đã đóng bình luận.