Skip to content

Xã hội học về ngôn ngữ và Bourdieu

Tháng Năm 12, 2015

La sociologie linguistique et Pierre Bourdieu, notamment avec son livre “Ce que parler veut dire” (1982).

.

Bài này để trả lời một bạn đọc hôm nay

.

Bất bình đẳng về ngôn từ không là một vấn đề mới

Cho Pháp ngữ, Paul Minon đã khảo sát thấy rằng có người chỉ dùng khoảng 800 chữ trong ngữ vựng hàng ngày, với một số người khác, con số này là 1500 từ , trình độ của một học sinh tốt nghiệp phổ thông. Trong khi dân “tinh hoa của xã hội” …chơi trên đầu ngón tay khoảng 3000 từ.

Chẳng những ngữ vựng khác nhau về số lượng mà còn khác nhau về bản chất nữa. Người dùng thường ngày 800 chữ chỉ dùng các từ cụ thể. Thiếu các từ trừu tượng hay có tính chính xác. Con cái họ đến trường với một vốn liếng ngôn từ ít õi nênkhó khăn nhiều hơn khi tiếp cận với tiếng mẹ và Toán.

Paul Minon, Les élèves des écoles primaires à Liège. NXB Presses Universitaires de Liège, 1981.

Trước đó, Basil Bernstein, 1971, trong “Class, codes and control” đưa ra lý thuyết phân biệt ngữ vựng đơn giản và ngữ vựng phức tạp.

Ông nhận thấy rằng những người của tầng lớp giai cấp cao, trí thức, thuộc “giới thống trị” dùng ngữ vựng phức tạp và đồng thời tôn vinh loại ngữ vựng này, xem đó là chính thống, là khuôn vàng thước ngọc. Họ xem thường các cách nói khác mà Bernstein gọi là ngữ vựng giới hạn hay đơn giản.

Ngữ vựng phức tạp (code élaboré) bao gồm những từ trừu tượng, những khái niệm, những điển tích mà người “phàm phu tục tử” không có khả năng dùng, tuy là họ có thể hiểu.

Ngữ vựng đơn giản (code restreint) chỉ có những từ cụ thể, dùng hàng ngày, liên hệ mật thiết tới vật chất, không có khả năng diễn đạt những khái niệm trừu tượng.

Đến Pierre Bourdieu, trong Ce que parler veut dire – Ngôn ngữ của ngôn từ – thì thông điệp của người nói được hiểu, được nghe và được hay bị đánh giá, … không những qua tính cách của ngôn từ mà còn qua vị trí xã hội của người nói.

Thế nên, nhiều thân hào nhân sĩ, nhiều khi muốn chính thống hóa các thông điệp của mình, rất cẩn thận ghi hết chức tước và bằng cấp trước khi nói.

Pierre Bourdieu nhấn mạnh trên ngữ vựng, cách cấu trúc, giọng nói – tức là phần phương tiện để tải thông điệp (nội dung).

Về vấn đề này, xin mời các độc giả nghe được tiếng Pháp xem video giới thiệu quyển sách nói trên của Bourdieu:

https://www.youtube.com/watch?v=1V2xmtxrLtw

Hay, dễ tiếp cận hơn, vì viết bằng tiếng Việt, hai bài dưới đây:

https://huynhmai.org/2013/06/07/bang-cap-hoc-vi-va-chuyen-danh-chinh-ngon-thuan/

http://dantri.com.vn/dien-dan/hieu-qua-buoi-thuyet-trinh-duoi-anh-sang-cua-xa-hoi-hoc-ve-ngon-ngu-576033.htm

Nguyễn Huỳnh Mai

Advertisements

From → Xã hội học

Đã đóng bình luận.