Skip to content

Bàn về vai trò và chức năng của báo chí

Tháng Mười Một 5, 2015

Les fonctions de la presse vietnamienne online – extrait d’une recherche exploratoire.présentée à Berlin en juillet dernier.

https://huynhmai.org/2015/08/08/bao-chi-viet-nam-tren-mang-tu-chuyen-linh-tinh-toi-vai-tro-cua-bao-chi/

P1150947

Các tác giả thường bàn về ba vai trò của báo chí: thông tin, giáo dục và giải trí.

Thông tin có nghĩa là mang tới độc giả những tin tức lớn nhỏ – xin nhấn mạnh đến hai chữ lớnnhỏ – về tình hình chính trị, kinh tế, xã hội, văn hóa ở trong nước và thế giới (=chuyện lớn). Đồng thời đưa tin về những chuyện linh tinh hay những sinh hoạt thể thao chỉ có liên quan đến vài cá nhân hay nhóm nhỏ, hoặc có tính vùng miền hơn (chuyện nhỏ).

Mang thông tin đến độc giả có nghĩa là giải thích, phân tích và bình luận để độc giả có thể tinh tường – tinh tường như một quyền và cũng là bổn phận của bất cứ công dân nào, thành viên của xã hội – biết để sống trong cộng đồng và để có thể thực thi quyền công dân, đi bầu chẳng hạn.

Vai trò thứ nhì là vai trò “giáo dục”. Chữ giáo dục được để trong ngoặc kép vì ở đây giáo dục không có nghĩa của trường lớp mà theo nghĩa “truyền bá những kiến thức cập nhật, những dữ kiện giải thích tại sao thế giới và xã hội ta đang sống thay đổi” .

Ngoài ra, một số bài báo còn đóng vai trò giải trí, những trang tiểu thuyết, ô chữ, trò chơi, …Đọc báo buổi sáng để thoải mái một chút trước khi bắt đầu một ngày làm việc hay để bớt căng thẳng, buổi tối, sau một ngày nặng nhọc.

Nhưng nói cho cùng, mỗi báo, hay đúng ra tác giả của mỗi bài báo có thể lên tiếng ủng hộ hay phản đối chính quyền, đóng vai trò phản biện, gieo ảnh hưởng tới quần chúng và có thể trong chừng mực nào đó, định hướng quan điểm hay lựa chọn trong các cuộc bầu cữ.

Báo chí còn có những vai trò và chức năng khác, những chức năng sâu xa hơn, thiết thực hơn.

Là một gạch nối giữa xã hội – xã hội trong nghĩa hệ thống – và người đọc. Báo chí xã hội hóa người đọc, mang đến cho người đọc những mẫu mực cho hành động cho lối suy nghĩ, những giá trị đạo đức cần phải tôn trọng, …

Vai trò này có ảnh hưởng rộng hơn vai trò giáo dục đã bàn đến ở trên vì tác dụng ngầm, tác dụng vô ý thức mà kết quả hết sức bền vững.

Mẫu người phụ nữ, nhuộm tóc, thời trang, cách dùng chữ, … là những “tiêu chuẩn hóa” mà báo chí hiện rất thành công đối với giới trẻ chẳng hạn. Giới trẻ vốn có nhu cầu bắt chước. Vai trò này các nhà xã hội học gọi là vai trò xã hội hóa – socialisation –

Cuối cùng, trên thị trường, vai trò kinh tế của báo chí không nhỏ: báo chí thường là cơ quan hay công cụ của tiếp thị quảng cáo, những hoạt động công tác liên hệ với công chúng với người tiêu dùng. Liên hệ giữa kinh tế và báo chí phức tạp hơn thế vì báo chí sống đa phần là nhờ kinh tế, được tài trợ bởi lĩnh vực tài chính, kinh tế.

.

Có những vai trò mà các báo Việt nam trên mạng hoàn thành tốt

Vai trò kết nối giữa người với người trong một xã hội tạo mẫu số chung, một mẫu số rất cần để làm cơ sở cho tương thân tương trợ và ý thức định nghĩa cá nhân như thành viên của một tập thể.

Chuyện của Ngọc Trinh, chuyện linh tinh thật nhưng có thể đóng vai “miếng trầu bắt đầu câu chuyện”. Thay vì nói trời mưa hay trời nắng, ta có thể bàn về bộ ảnh mới của Ngọc Trinh…

Một số từ ngữ như tạo dáng, hot girl, gợi cảm, … thành ngữ vựng thường ngày của một số người – ở đây ta không bàn dưới khía cạnh luân lý mà chỉ nói dưới khía cạnh “chất keo xã hội”.

Vai trò giải trí các báo cũng hoàn thành tốt. Quảng cáo và giải trí, tức là khoảng phân nửa các bài báo, phục vụ cho vai trò này. Trong một chừng mực nào đó, những chuyện linh tinh cũng phục vụ cho vai trò giải trí .

Vai trò đưa mẫu sinh hoạt khi nêu lên ý kiến và chính kiến đổng thuận với Bộ trưởng X hay Y, hoặc phát biểu  của một nhà giáo hay của  một người nổi tiếng.

Vai trò phục vụ cho cuộc sống hàng ngày – các tin về dịch vụ, chương trình thi tốt nghiệp phổ thông, các quảng cáo, … các báo hoàn tất tốt vai trò này. Quảng cáo có ít nhất là khía cạnh tích cực ấy.

Các vai trò khác?

Vai trò phản biệnCác báo không hay rất ít gợi ý thảo luận về ý tưởng. Nhất là về chính kiến. Ít tin tức bàn luận về chính trị. Trong chừng mực đó báo chí làm tăng, nơi độc giả, khả năng chấp nhận ý thức hệ hiện hành – tiếng Pháp gọi là idéologie dominante – Trong cùng “mục” này, báo chí ít giúp dân tình cẩn mật trước những truyền thông tiếp thị của kinh tế thị trường.

Vai trò phát triển tri thức và khám phá tìm tòi có lẽ chưa được chú ý đúng mức. Phải có tri thức mới từ đó suy xét, phê bình, làm người có trí tuệ, bảo vệ sự thật và bảo vệ luân lý xá hội.

Trong bối cảnh hội nhập, thông tin thế giới cũng rất cần. Hiện có lẽ các báo thực sự chủ tâm đến những “chuyện nhỏ”, ngày tình nhân, ngày phụ nữ, các người nổi tiếng … Còn những “vấn đề lớn” như trong sạch, tự do báo chí, việc làm của trẻ em hay giá trị sống của người già, nhân quyền nói chung, … ít được đề cập.

Vai trò quảng bá khoa học chính hiệu – để đối nghĩa với khoa học giả hiệu – Khoa học được giải thích giản dị dễ tiếp thu cho người phàm phu tục tử – vulgarisation – rất cần để …”nâng cao dân trí” bốn chữ này được để trong dấu ngoặc vì chúng hay bị lạm dụng. Khiêm tốn hơn, ta có thể nói “để dân tình sống tốt hơn” với một cái đầu biết và biết suy nghĩ – Quảng bá khoa học rất là cần thiết. Hiện, qua khảo sát này, vai trò đó, các báo trên mạng chưa hoàn thành tốt vì một số không nhỏ các bài mang nhản “khoa học” đúng ra được dịch từ các tờ báo lá cải ở nước ngoài..

Nguyễn Huỳnh Mai

Viết thêm

Báo chí còn có khả năng chính thống hóa các lệch chuẩn, làm bình thường hóa các “déviances” như bạo lực, hiếp dâm, ….

https://huynhmai.org/2015/08/24/bao-chi-va-kha-nang-chinh-thong-hoa-cac-lech-chuan/

Xin xem toàn văn và thư mục ở đây:

https://huynhmai.org/2015/08/08/bao-chi-viet-nam-tren-mang-tu-chuyen-linh-tinh-toi-vai-tro-cua-bao-chi/

Advertisements

From → Xã hội học

Đã đóng bình luận.