Skip to content

Thông minh, trường chuyên và công bằng xã hội

Tháng Mười Một 5, 2015

Intelligence, écoles spéciales pour surdoués et justice sociale

.

Bài này khởi thủy là một comment viết cho trang HTN

Trường chuyên, lớp chọn: Công bằng hay đặc quyền? – Vũ Thị Phương Anh

.

Nhiều nghiên cứu đã nói về chuyện thông minh, về IQ và những sự bất cập của cách đo IQ hay sự biến chuyển bình thường của IQ theo độ tuổi.

Với lại IQ không là chỉ số duy nhất đo khả năng hay tiềm năng của một cá nhân. Còn EQ còn SQ, …

Vấn đề “tiềm năng cao” – haut potentiel – hay vấn đề “tài cao thiên phú” – surdoué – không là một hiện trạng thuần xã hội học mà là một vấn đề liên hệ mật thiết với triết lý, có thể còn là một vấn đề siêu hình học nữa. Chuyện niềm tin hay là một chọn lựa về khuynh hướng suy nghĩ và hành động.

Dưới khía cạnh xã hội học và giáo dục, hiện thời có thể nói là chưa có một thước đo hoàn chỉnh về thông minh. Các trắc nghiệm hiện thời đo thông minh của một cá nhân, đúng, nhưng các trắc nghiệm này được dựa theo những “standards” của tầng lớp “cao” – ngắn gọn, thước đo lập ra bởi các chuyên viên tâm lý học với văn hóa của họ dù họ cố gắng làm những tests gọi là culture-free. Đồng thời, các trắc nghiệm chưa phân biệt hay tách rời phần “thông minh” nội tại riêng của cá nhân và phần cá nhân đó “thừa hưởng” hay tích lũy từ môi trường gia đình và xã hội.

Như thế, tiềm năng, biệt tài, khả năng, năng lực, … là đặc điểm của cá nhân hay là những gì cá nhân đã hấp thụ được nhờ môi trường sống?

Ở các nước, không có gì cấm cản các hội đoàn tư nhân mở Đại học hay trường chuyên lớp chọn. Nước Úc có trường chuyên công lập. Nước Mỹ thì tùy nơi. Cũng không ai cấm các cá nhân tin rằng “Người ta ba thứ người ta. Người thì tiền rưỡi, người ba mươi đồng”.

Nhưng khi sự bình đẳng được Hiến Pháp thừa nhận và trường học được tài trợ hoàn toàn bởi tiền thuế thì chuyện mở một số trường riêng cho một số ít cá nhân khó mà có thể được chấp nhận. Đó là trường hợp của Bỉ.

Đại đa số những nhà giáo dục ở Bỉ đồng ý là phải trả lời đúng các nhu cầu của học trò và cung cấp môi trường thích hợp nhất để chúng phát triển. Nhưng không phải chỉ cần lo điều đó cho một số ít “thiên tài” mà là lo điều đó cho tất cả mọi trò.

Trường chuyên lớp chọn ? Đồng ý. Nhưng trường chuyên lớp chọn cho tất cả mọi trẻ ! Không có trẻ hạng nhất và không có trẻ hạng nhì. Được khuyến khích hay kích thích, động viên, … đúng và đúng thời điểm, những trẻ “bình thường” đều có thể trở thành thần đồng. Và đây không phải là một khẳng định cá nhân. Nhiều nghiên cứu xã hội học về giáo dục đã cho thấy điều này. Các nhà thần kinh học cũng nói rằng não bộ có khả năng co giãn kỳ diệu – plasticité neuronale – ta nhào nặn thế nào cũng được. Trong một môi trường giáo dục thích hợp, tiềm năng của đại đa số trẻ sẽ phát triển gần như là không có giới hạn.

Nguyễn Huỳnh Mai

Advertisements

From → Giáo dục

Đã đóng bình luận.