Bỏ qua nội dung

Địa vị xã hội

Tháng Một 27, 2016

Le statut social et les moyens d’accès à un statut enviable.

.

Địa vị xã hội là một trong những từ khóa được tìm và đọc nhiều nhất trên trang blog này. Trước sự chờ đợi của vài sinh viên, xin ngắn gọn nhắc lại một số điều

Địa vị xã hội là chổ đứng của một người nào đó. Xã hội nào cũng có tổ chức. Chỗ đứng của mỗi thành viên trong tổ chức đó có thể được định vị bởi công việc của cá nhân đó. Bởi một số đặc điểm cá thể hay bởi cấu trúc về giai cấp xã hội.

Công việc của cá nhân đi từ s phân công xã hội. Người thì làm ruộng, kẻ khác đi dạy hay làm công nhân. Tùy xã hội, có nơi, có lúc nhà nông được tôn trọng, có lúc khác, người ăn trên ngồi trước là kẻ sĩ. Địa vị xã hội, trên dưới, phần lớn là do xã hội ấn định.

Có những cá thể “đặc biệt”, giỏi, khoẻ, đẹp, già, … hơn người khác và được trọng vọng. Mỗi xã hội định nghĩa các tiêu chỉ của “trọng vọng”.

Ngày xưa các cô cao lêu khêu là mối lo cho mẹ các cô ấy. “Nó cao thế, làm sao gả chồng được”. Hiện, ít nhất là ở nước ta, chân dài là điều kiện cần để được xếp hạng “người đẹp”.

Cấu trúc của đại đa số các xã hội là cấu trúc giai cấp. Mà thông thường, khi chào đời, giai cấp đó, ta thừa hưởng từ cha mẹ nên địa vị xã hội, lúc khởi thủy là địa vị của gia đình. Cái kiểu 4C –  CCCC –  bên ta.

Nhưng cũng có những lối thăng tiến xã hội. Ta có thể “đạt” tới một địa vị nào đó nhờ cố gắng bản thân.

Trường học là con đường thăng tiến xã hội cổ điển. Nhưng các nhà xã hội học ở phương Tây cho thấy là con đưởng đó cũng … rất hẹp vì con nhà kém ưu đải thường bị thiệt thòi trên đưởng học vấn hơn các bạn đồng song vốn được sinh ra trong những gia đình “danh gia vọng tộc” – trừ trường hợp hiếm hoi –

Hôn nhân là một đưởng thăng tiến khác có thể. Đổi đời nhờ lấy chồng giàu chẳng hạn. Ở đây cũng có vài giới hạn vì thông thường ta kết hôn với người giống mình – tiếng Pháp gọi đó lả homogamie – 

Cấu thành của địa vị xã hội?

Ai cũng muốn có địa vị xã hội cao vì địa vị cao cho ta: tiền tài, quyền lực và danh thơm.

Đó là một cách nói rất ngắn gọn. Vì thật ra, ba yếu tố này cũng là ba điều kiện để có địa vị. Thành ra nguyên nhân và hậu quả liên đới ảnh hưởng với nhau thành một vòng tròn. Nhờ có tiền mua được quyền lực và khi có quyền lực thì có khả năng làm giàu thêm.

Hiện thời, những người làm trong showbiz chẳng hạn là nhng minh họa cụ thể của địa vị xã hội. Gặp thời, hay khéo truyền thông, ai đó thành người nổi tiếng và từ đấy, tiền tài danh vọng sẽ ở trong tầm tay họ.

Ở đây cũng xin mở một dấu ngoặc: coi chừng những sự thật … giả. Một số người nổi tiếng giỏi …khoe mẻ chứ họ không giàu thật đâu. Có những phụ kiện thời trang chỉ là các thức đi mượn, hay họ được thuê để quảng cáo cho các thương hiệu.

Nhưng dân showbiz chỉ có hào quang một thời. Showbiz lại không là cấu thành cho phát triển xã hội.

Chính trị gia cũng là những người có “địa vị” trong xã hội, nhất là ở Việt Nam, từ cả ngàn năm nay. Làm “quan” vửa có quyền lại còn có thể kéo theo hai lợi ích khác:  tiền tài và danh thơm.

Bằng cấp cho địa vị?

Thật ra, trong nhiều thập kỷ, ở trời Âu cũng như ở Việt Nam, Y, Dược, Kỹ sư là những bằng cấp được trọng vọng. Đùng một cái, cuối thế kỷ thứ XX, dân quản trị xí nghiệp “lên hương” như … diều gặp gió. Thế nên kinh tế được giới trẻ bên ta ồ ạt chọn để học. Rồi ra trường … không tìm được việc làm.

Một cách chung chung, lý tưởng mà nói, các bậc cha mẹ nên khuyên con cái họ học những ngành chúng thích, hay hợp với khả năng của chúng… chứ còn chạy theo địa vị để sau này khổ sở với ngành nghề của mình thì … phí cả đời.

.

Còn triết lý hơn nữa thì có người sẽ ngâm nga như Nguyễn Khuyến

Ta dại, ta tìm nơi vắng vẻ

Người khôn, người đến chốn lao xao.

Thật ra, đôi khi có lẻ cũng cần thực tế một tí và làm sao  tối ưu hóa các ràng buộc để có một chỗ đứng không bị thiên hạ dẫm đạp, vửa hạnh phúc với sở trường sở đoản của mình.

.

Nguyễn Huỳnh Mai

Advertisements

From → Xã hội học

Đã đóng bình luận.