Skip to content

Bạo lực, cái ác và phòng chống tội phạm?

Tháng Sáu 3, 2016

La violence et la prévention des violences  – de la criminologie à la psychiatrie en passant par la sociologie –

.

Mỗi ngày, trên báo ta đều thấy những tin về cướp của, giết người. Có khi chỉ vì những lý do vu vơ (tranh chấp trên facebook, vì một cái nhìn “đểu”, cải lộn với vợ, …).

Cứ như mạng sống của người khác rẽ hơn bèo. Có lẽ ta đang cần tự hỏi phải làm sao để chống lại tình trạng bạo lực ngày càng tăng trong xã hội.

Trả lời câu hỏi này Bí Thư Thăng ở thành phỗ HCM đã bảo là phải cậy trên lực lượng cảnh sát chống cướp. Nhưng ta biết rằng không thể đợi cướp ra tay rồi mới chế tài

Sự kiện xã hội phức tạp, nhiều yếu tố ảnh hưởng và liên hệ với nhau. Ta cần nghiên cứu tận tường, có ngọn có ngành. Đó cũng sẽ là tiền đề cho những công tác phòng chống bạo lực có hiệu quả.

Thế tại sao cái ác, giết người càng ngày càng tăng ở VN ?

Không thể nào trả lời bằng kinh nghiệm, duy ý chí hay suy luận.

.

Ngày xưa, đã có những tác phẩm văn chương nói về cái ác, những kẻ giết người nhưng có lẻ phải đợi đến thế kỷ thứ XIX, với bác sĩ Lombroso ta mới bắt đầu nghiên cứu về tội phạm học, với những yếu tố vừa cá nhân vừa hoàn cảnh xã hội.

Những lý thuyết của Lombroso hiện đã …lỗi thời nhưng ít nhất Lombroso đã mở đường cho sự phát triển của tội phạm học và hậu thế đã khai triển lý thuyết Lombroso về những người sinh ra để thành sát nhân bằng nhân cách của người chống xã hội… personnalité anti sociale – để hiểu hơn tại sao có những người chém giết người khác một cách vô cảm.

.

Các nhà xã hội học cũng có những giả thuyết về tội phạm: trong những năm ở thập niên 1960, hai nhà xã hội học Richard Cloward và Lloyd Ohlin đã cho rằng cái nghèo là nguồn gốc sâu xa, cội rễ (root cause) của hành vi phạm tội nơi người trẻ .

Như vậy muốn trừ tội phạm hay muốn đề phòng tội phạm không phải là cần chế tài hay phạt nặng mà cần làm công tác cứu tế xã hội tốt hơn, cần tái phân chia lợi tức công bằng hơn, …

Lý thuyết có vẻ đẹp và hợp lý – công bằng xã hội cao, nếp sống tốt thì tội phạm sẽ giảm.

Thật sự, tội phạm cũng không giản dị như thế.

Tại sao không được giết người?

Một cách đại cương, trong các giá trị xã hội, của bất cứ cộng đồng nào, thì giết người là một điều cấm kỵ. Cấm kỵ đến nổi mà ở 99 nước trên thế giới, trong đó có Pháp, Bỉ, Thụy sĩ, Luxembourg, … họ đã bỏ cả hình phạt tử hình ngay đến cho những cá nhân phạm trọng tội.

https://www.amnesty.org/fr/what-we-do/death-penalty/

Theo Công giáo, quyền cho sự sống và bắt chết là quyền của đấng tối cao. Ta có bổn phận phải tuân thủ chứ không được động chạm tới.

Các triết gia thì nói đến nhân quyền. Ai cũng có quyền sống và sống tốt. Không có cớ nào, đồng hàng với nhau, cùng là người với nhau, ta lại có quyền sinh tử với người bên cạnh.

Các nhà xã hội học dựa trên cấu trúc sinh hoạt của xã hội để giải thích việc cấm giết người: mỗi thành viên của xã hội là một mấu xích trong tổ chức. Mất một mấu xích là cả xã hội bị lung lay. Giết một người thì có thể làm con mất cha, vợ mất chồng, trò mất thầy giáo, ….sinh hoạt xã hội sẽ bị xáo trộn. Ý thức lợi ích chung, vì sinh tồn của xã hội mà ta không được giết người.

Luật pháp bảo vệ quyền con người và trật tự, sống còn của xã hội.

Các giả thuyết hiện thời của bạo lực trong xã hội?

Trong lúc chờ đợi, xin đưa ra đây vài kết quả và giả thuyết làm việc của các nghiên cứu cùng chủ đề ở trời Âu. Biết đâu các hiểu biết này sẽ giúp ta rút ngắn được phần nào con đường đi đến tiếp cận vấn đề bạo lực ở nước ta.

Cấu thành của mộṭ bạo lực tột cùng

cấu thành sinh học

cấu thành xã hội

cấu thành tâm lý và tâm thần học

Bất cứ ai trong chúng ta đều đi từ một tiền đề . Một cá nhân trong xã hội, được xã hội hóa thì không giết người. Bất cứ thành viên trong xã hội đều biết giết người là một cấm kỵ.

Quyền sở hữu cá nhân cũng được luật định. Thông thường muốn có tài sản thì phải làm việc để có lợi tức, phãi tích lũy, … trừ phi là được thừa hưởng từ cha mẹ. Nhưng thế hệ cha mẹ cũng đã phải làm việc …

Thế nên ăn trộm, cướp của là một điều trái với định luật nói trên.

Tuy nhiên, có những trường hợp, quyền sở hữu tài sản không được chính thống nên có thể vì đó mà một số người, tự xem là “nạn nhân” của tình thế, nên thành dân trộm cướp – Lý giải có vẻ trẻ con nhưng quả đó là một quá trình giữa chính thống và không chính thống, giữa cấm kỵ và được phép.

(Sẽ khai triển sau)

Làm thế nào để phòng ngừa tội phạm?

.

Lo ngừa từ trong trứng nghĩa là làm sao giáo dục dân tình, ngừa những khiếm khuyết của gia đình, của trường học hay của hệ thống y tế lo sức khoẻ thể chất và sức khoẻ tâm thần của mọi người.

Lo ngừa các tệ nạn xã hội như uống rượu, hút sách

Lo công ăn việc làm cho mọi người để ai cũng sống được và hội nhập trong xã hội.

Củng cố các cấu trúc xã hội: gia đình, trường học, việc làm, làng xã khu phố, … Chất keo của xã hội càng cao thì an cư càng lớn

Sự khiếm khuyết ? Từ này Durkheim đã nói tới bằng khái niệm thiếu kỹ cương – anomie – hay thiếu cấu trúc.

Các công tác xã hội này là công việc lâu dài. Có tốn tiền bạc thật nhưng kết quả thu vào gấp ba hay bốn lần.

.

Theo Trung tâm Quốc tế ngừa phạm tṛọng tội, một chương trình bốn năm từ 1989 tới 1993, trong năm thành phố Mỹ – The Quantum Opportunities Programme, đã làm giảm số người phạm tội tới 71%. Mỗi đô la cho chương trình đã làm tiết kiệm được 3,68 đô la, cái giá mà xã hội phải trả cho hậu quả của tội phạm.

Các chương trình tương tự ở Canada hay ở Úc cũng cho những kết quả rất khả quan.

.

Giả thuyết đối ngược là giả thuyết đưa ra bởi FBI, điển hình là ông William Bratton. Theo ông Bratton, công bố thống kê phạm nhân và sự hữu hiệu của cảnh sát là làm dân sợ và sẽ ít dám phạm tội hơn.

Quan điểm của Bí thư Thăng thuộc trường phái này nhưng hiện các nhà tội phạm học đã chứng minh rằng  quan điểm này không chính xác.

(còn tiếp)

Nguyễn Huỳnh Mai

Từ cả năm nay tôi bận quá nên mãi bài này vẫn chưa xong. Văn hóa, đạo đức, giáo dục là ba lĩnh vực cần … chấn chỉnh để ngừa bạo lực chứ đợi thiên hạ phạm tội rồi chế tài thì chậm mất. Mà bạo lực là một vòng xoắn đi lên – spirale ascendante – tức là gia tăng với tốc độ lớn nên rất cần những phương thức vĩ mô, bền vững  và có cơ sở khoa học.

Advertisements

Đã đóng bình luận.