Skip to content

Hết hôn nhân sang ly dị – từ lý thuyết tới đời thường

Tháng Tám 22, 2016

Du mariage au divorce – de la théorie sociologique à la réalité du quotidien.

.

Ta có thể tiếp cận vấn đề hôn nhân và nhất là vấn đề ly dị qua ba nguồn khác nhau. Lý thuyết xã hội học là cơ sở vững nhất. Quan sát ở bệnh viện cho ta những trưởng hợp đặc biệt khiến hôn nhân bị thử thách và sau cùng, cuộc sống quanh ta cho ta những thí dụ về X hay Y ly dị.

.

Lý thuyết xã hội học

Hiện ở Tây Âu, một cặp trên hai (50%) không đi cùng đường đến cuối đời. Khi khảo sát các cặp chia tay nhau, các nhà nghiên cứu tìm thấy nhiều lý do lắm. Các lý do này có thay đổi theo thời gian – ngày xưa lúc tôi còn hành nghề, các các nguyên nhân của ly dị …đơn giản hơn.

Gần đây thì có thể kể họ chia tay nhau vì lý do tài chính. Khó khăn vật chất đưa đến khó khăn vợ chồng. Bây giờ các cặp đôi không ai, hay rất ít,  quan niệm rằng có thể sống trong “một túp lều tranh với hai quả tim vàng” hay “chỉ cần uống nước lã để yêu nhau”…

Lý do thứ nhì là thiếu chung thủy. Sự trung thành như một điều kiện tối cần cho hôn nhân. Ngày xưa cần chung thủy để không gây vấn đề trong quan hệ huyết thống, biết ai là cha của đứa trẻ. Sau đó, khi phương pháp ngừa thai thành phổ cập, đồng thời với quan niệm tự do cá nhân, vấn đề chung thủy có lúc gần như không còn quan trọng. Nhà luật học hiện không vin vào cớ lộn xộn phức tạp về tử hệ để kết án sự ngoại tình. Nhưng ngoại tình được xem như làm nhục, xúc phạm nặng người bạn đời – injures graves – và người này có thể đòi ly dị.

Lý do thứ ba là bạo lực với người bạn đời. Bạo lực thể xác, tâm lý, xã hội và cả bạo lực tài chính nữa. Lạm dụng tiền bạc của chồng hay vợ là một lý do chính đáng để nạn nhân đòi ly dị. Cuộc sống ngày càng căng thẳng, các cặp đôi có nhiều khả năng trúc cái “khó ở” lên người bạn đời.

Lý do thứ tư: bất đồng ý kiến – có những bất đồng sâu xa đến nỗi không thể nào tiếp tục sống chung. Điều mà các nhà xã hội học ngày xưa, tức là ở thế hệ của tôi, bảo là thiếu tương đồng, để chỉ những cặp không giống nhau khi kết hôn – khái niệm homogamie – kết hôn với người giống mình – theo Alain Girard.

Bất đồng ý kiến còn có thể giải quyết hòa hợp được nhưng thiếu đối thoại với nhau thì cặp đôi khó tiếp tục sống chung – ở chung nhà nhưng mỗi người bận bịu với thế giới riêng của mình, với mạng internet, với TV. Đó là lý do thứ năm cho ly dị.

Còn một hiện tượng nữa, là nguyên nhân đưa tới nhiều lý do cho ly dị: dùng chất gây nghiện. Vợ hay chồng mà nghiện ngập nghiện rượu, hút sách, …thì chóng hay chầy, lâu ngày cũng sẽ gặp khó khăn kinh tế, khủng hoảng trong nhà, bạo hành với nhau và sau cùng ly hôn.

.

Phỏng vấn và quan sát các bệnh nhân tôi gặp ở nhà thương – bệnh viện như một “sân khấu” của ly hôn, nơi mà tôi đã thực địa trong nhiều năm.

.

Thật vậy, phương ngôn Tây bảo rằng khi “cưới nhau thì mặn ngọt, phước họa ta chia sẻ cùng nhau” – se marier pour le meilleur et pour le pire – nhưng trong cuộc sống hàng ngày, câu nói trên chỉ đúng có vế đầu: nhiều cặp cưới nhau để sống hạnh phúc cùng nhau nhưng khi tai họa tới thì … “anh đi đường anh, tôi đường tôi, tình nghĩa đôi ta có thế thôi”.

Đó là trường hợp của không ít các bệnh nhân. Khi vợ hay chồng lâm bệnh nặng, bệnh mãn tính, người còn lại lắm khi đi tìm hạnh phúc mới. Kể như bệnh nhân lúc ấy gặp hai tai họa cùng một lúc : bị bệnh và bị người hôn phối bỏ rơi.

Ở đây, nhiều yếu tố khác chen vào để dẫn tới chia tay: giới tính – chồng bỏ vợ bị bệnh nhiều hơn trường hợp ngược lại. Tuổi lúc một trong hai người bị bệnh và cuối cùng,  thời gian đã sống cùng nhau. Hai ông bà đã sống với nhau bốn hay năm mươi năm, tuổi cao, khó còn sức để chăm lo cho “phân nửa” của mình nhưng tình nghĩa vợ chồng trong những năm tháng dài sống chung cùng nhau khiến cho họ trung thành với nhau hơn những cặp “mới hợp rồi lại tan” – Chính vì thế nhiều khi ta chứng kiến, ở bệnh viện, những ông bà cụ già, sức khỏe đã vơi, lưng còng, … lụm khụm lo cho người vợ hay người chồng nằm trên giường bệnh.

.

Nguồn thứ ba là quan sát những bạn bè sống chung quanh tôi.

  • Dominique và Véronique, hai bác sĩ tuổi trên 50, hai con đang học Đại học, họ cưới nhau từ hơn hai mươi năm. Thế mà đùng một cái họ chia tay, vì bất đồng ý kiến.
  • Thiery và Marguerite cũng tương tự như thế. Ngày Thiery họp bạn bè mừng sinh nhật 40 tuổi cũng là ngày anh ấy “công khai “ liên hệ với người tình mới, mặc kệ vợ anh ấy và ba đứa con phải lẳng lặng rời bữa tiệc.
  • Raymond là một trường hợp khác, vào giữa ngũ tuần, lúc “quỉ tuổi xế bóng” – démon de midi – hớp hồn, anh say nắng một thiếu nữ trẻ và bỏ người vợ đang lúc hồi xuân với những khó khăn của tuổi sắp già.

Những chuyện như thế tôi có thể kể hàng tá, hay cả trăm.

Số bạn bè tôi ly hôn cũng cao như tỉ lệ ly hôn của toàn xã hội. Thế nhưng mỗi lần được tin một cặp tan rã,  tôi  lại bàng hoàng bán tín bán nghi và không hiểu nổi.

 .

Những cặp cùng già với nhau trong một xã hội mà tỉ lệ ly hôn cao thành những trường hợp hiếm hoi.

Hai vợ chồng lúc tuổi xế chiều

Hai vợ chồng lúc tuổi xế chiều (tác giả Marijke van Warmerdam, Couple, 2010)

 

Hai vợ chồng lớn tuổi, anh nói em nghe, hạnh phúc cùng nhau

Hai vợ chồng lớn tuổi, anh nói em nghe, hạnh phúc cùng nhau

Hai bức ảnh trên đây đưa lên vẻ đẹp của những cặp như thế.

Ảnh đầu chụp lại từ một video quay nhanh một cặp đôi qua năm tháng. Từ lúc họ trẻ, với sức khoẻ và lãng mạng của tuổi đôi mươi. Lúc trung niên, khi con cái đã nên người. Và cuối cùng, khi họ già.

Video này ở Bảo tàng Mỹ thuật Bonn, Germany.

Ảnh thứ nhì, cũng chụp trong một viện bảo tàng mỹ thuật, nhưng ở Chicago, là ảnh của hai người bạn già mà tôi gặp nơi ấy, cách đây hơn mươi năm, không biết hiện giờ sức khỏe của hai ông bà  ra sao…

.

Nguyễn Huỳnh Mai – bài và ảnh

Advertisements

Đã đóng bình luận.