Skip to content

Nước Mỹ, nước ta …

Tháng Năm 19, 2017

A propos de la culture américaine observée par un professeur vietnamien
.

Hôm nay đọc bài này

http://vanhoanghean.com.vn/van-hoa-va-doi-song27/cuoc-song-quanh-ta46/nuoc-my-viet-nhan-ngay-19-5

và thấy gs Mạch Quang Thắng … ca ngợi một số cách hành xử của người Mỹ, nên tôi cũng xin góp vài ý, thuộc về tổng quan.

.

1. Người Mỹ làm việc có hiệu quả?

Nói rằng người Mỹ làm việc có hiệu quả thì họ sẽ trả lời rằng “bạn quá khen, chuyện làm có hiệu quả là điều bình thường. Không có hiệu quả mới là bất bình thường”

Tự ý thức phải làm việc tới nơi tới chốn cần có nơi mỗi người. Nếu không họ sẽ tự thấy không ổn với chính mình, với bạn đồng nghiệp, với xã hội…

Còn những hình thức thi đua hay chế tài, … sẽ không có hiệu quả : xã hội sẽ mất nhiều công sức để tổ chức thi đua hay chế tài. Những hình thức như thế có thể làm triệt tiêu tinh thần trách nhiệm của cá nhân. Và rốt cuộc, như một vòng xoắn đi lên “không có hiệu quả, phải thi đua phải chế tài để bắt buộc mọi người làm việc tốt hơn. Cuối cùng thì không ai lo tròn việc đã được giao phó cho mình”
.

Người Mỹ giản dị, ít chuộng hình thức?

Hình thức cần để tải nội dung nhưng khi chỉ có hình thức không thì việc làm hết hiệu quả.

Chính vì thế mà phòng làm việc có thể đơn giản, nghèo nàn nữa nhưng chủ nhân của những phòng như thế thì … vĩ đại.

Gs Mạch quang Thắng nói về cái đơn giản của các phòng làm việc của các nơi ở Mỹ mà ông viếng thăm.

Đúng ra, cái hoành tráng của các trụ sở hành chính, của những nội thất phòng làm việc các quan chức … là những xa xí phẩm, không làm tăng thêm công suất làm việc.

. Về nội dung,  “Tưởng là họ ít hiểu về Việt Nam. Nhưng không. Khi gặp một số câu hỏi khó của đoàn Việt Nam thì họ đều giải thích lại câu hỏi. Lạ! Câu hỏi khó là vì người hỏi dùng tư duy của người Việt Nam lúc này. Họ hiểu tư duy của người Việt Nam hiện tại về các vấn đề chính trị, kinh tế, văn hóa, tâm lý, khoa học…(có khi hơn cả người Việt Nam hiểu về người Việt Nam ấy chứ).

Điều này cũng bình thường thôi. Họ có cố vấn chuyên về question vietnamienne – các vấn đề Việt Nam – Nếu họ biết “hơn cả ta” về vấn đề Việt Nam là vì họ có nghiên cứu chứ không chỉ biết một cách phiến diện.

Vào bất cứ bảo tàng nào ở Mỹ, họ đều có những phòng đặt biệt cho nghệ thuật châu Á, trong đó có nghệ thuật Việt Nam – và nhiều khi họ có những tác phẩm, hiện vật, …  của ta mà đáng lẻ ra các bảo tàng trong nước phải cố gắng để mua, gìn giữ và trưng bày.

Mỹ cũng đã sáng lập các viện như Viện nghiên cứu Hán Nôm, Viện nghiên cứu lịch sử Đông Nam Á, … mà ở đó, họ có nhiều tài liệu quí giá. Nhiều học giả làm việc ở các Viện ấy. Làm việc nghiên cứu.

.

Cũng như gs Mạch Quang Thắng, xin phép không viết cụ thể ở đây, mặc dù những chuyện về khoa học xã hội là phạm vi của tôi.
.
.

2. Người Mỹ thân thiện, chu đáo là điểm thứ nhì trong bài viết của gs Mạch Quang Thắng
.
Chu đáo và thân thiện cũng là lẻ thường. Đó thuộc về lịch sự, là những “luật tối thiểu” của sống cùng với xã hội – đoàn Việt Nam sang là khách, thì bên phía Mỹ phải lo đón khách, phải làm cho người khác những gì mà ta chờ đợi được đối xử trong cùng hoàn cảnh. Luật đó là cái vở lòng của các cách sống cùng nhau – vivre ensemble – trẻ ở mẫu giáo, ở tiểu học đã được dạy như thế rồi.

Không có kiểu vung tay quá trán khi họ chi tiêu cho đoàn Việt Nam. Khách sạn không 5 sao 4 sao chi chi hết. Có khi đêm về ngủ khách sạn không sao nào cả. Đi tút nút cả ngày, tối về tắm rồi vật ra giường mà ngủ một giấc thẳng cẳng thì 5 sao, 4 sao mà làm gì. Thực dụng của Mỹ đấy. Thế mới hay chứ.

Dĩ nhiên rồi, tối ưu hóa các ràng buộc là luật đầu tiên trong quản lý tiền bạc. Phải biết tính toán. Chúng tôi ở Liège cũng đã nhiều lần đón tiếp các đối tác sang từ Việt Nam và nhiều khi cũng phải bối rối trước những “đòi hỏi” về khách sạn 4 hay 5 sao của đối tác.

Chúng tôi thường rất kính trọng đồng nghiệp và không bao giờ “xuống” dưới 3 sao – mà 3 sao là bị chê rồi! Tuy nhiên, những giới hạn của Đại học không cho phép chúng tôi làm khác hơn. Lần nào phải “đãi” khách 4 sao là phải bù bằng tiền túi!


Gặp người Mỹ ở đâu thì người ta cũng chào. Thế mới hay. Cười thì lúc nào cần, đúng lúc, đúng chỗ thì họ cười tươi. Khác ta lắm,

.

Gs Mạch Quang Thắng nói đúng. Tới bây giờ ta vẫn hay nói là “dân ta thân thiện và hiếu khách”. Có lẻ đã đến lúc phải xem lại cái xét đoán ấy. Là người sống ở nước ngoài từ nhiều năm, tôi vốn không dám phê bình cái “thân thiện hiếu khách” mà ta vẫn tự hào vì sợ chủ quan và sợ lạc vào cái lỗi ethnocentrisme – so sánh văn hóa khi lấy văn hóa của mình làm chuẫn.
.

3. Cảnh quang


Cây cối đường phố ở thủ đô nhiều lắm. Hè phố thoáng, lát gạch nung (gốm), chứ không cầu kỳ. Mà lại đẹp, sạch sẽ vô cùng. Không như ở ta lát cái gạch đá gì đó cứ bới lên bới xuống. Ở đường nào cũng có đường có rãnh riêng cho người khiếm thị (Hà Nội có rồi, nhưng ít quá). Bây giờ mới thấm cái tai hại sao Hà Nội lại đi chặt cây, Hà Nội là là có “đường cong mềm mại”, Hà Nội có “cướp có văn hóa” – Đấy là lời của quan chức Hà Nội nói đấy. Ôi, thủ đô nghìn năm văn hiến, Hà Nội có Hồ Gươm nước xanh như pha mực, có Tháp Rùa soi bóng, có Tháp Bút viết thơ lên trời xanh (Ý thơ của anh Trần Đăng Khoa); thành phố vì hòa bình mà thế sao?

.

Đến đây thì tôi ngưng, không bàn tiếp.

.

Tôi vẫn yêu Hà nội vì những kỷ niệm tôi giữ được cách đây 40 năm, cái thuở mà ở Hà nội cây xanh cao hơn nhà, không kẹt xe hay ngập lụt, không ô nhiểm đủ loại. Tôi vẫn hi vọng là giới quản lý cũng như dân Hà nội tiếp tục trân trọng gia tài của quá khứ và bảo tồn cảnh quang cũng như văn hóa của Hà nội.

.

Hà nội, như tất cả những thành phố ở Việt Nam, cần hiện đại hóa, cần phát triển, dĩ nhiên rồi.

Nhưng cũng cần bảo tồn.

Cuối cùng, nói đi cũng phải nói lại: nước Mỹ cũng có những tệ hại, bất ổn, những cái mà tôi gọi là déviances, của nước Mỹ. Nhưng đó là một chủ đề khác.

.

Nguyễn Huỳnh Mai

Advertisements

Đã đóng bình luận.