Skip to content

Trẻ có thể học gì ở trường mầm non?

Tháng Sáu 6, 2017

Qu’est ce que les enfants peuvent “apprendre” à l’école maternelle?

.

Bài này là một trong những bài được đọc nhiều nhất – đã đăng ở đây – và hôm nay đăng lại

http://hocthenao.vn/2013/07/29/tre-co-the-hoc-gi-o-truong-mam-non-nguyen-huynh-mai/

Dẫn nhập

– Bài này nằm trong phân loại «Chương trình khung» nhưng không mang tính đặc thù của Bỉ hay của châu Âu. Ta có thể xem nội dung dưới đây như những chủ đích mà bất cứ một chương trình của trường mầm non nào cũng có thể (hay cần) hướng tới. Trường hợp của Bỉ ở cuối bài chỉ là một thí dụ.

– Khởi thủy, trường mầm non của một số nước được gọi là «trường giữ trẻ» – école gardienne – giữ trẻ để mẹ chúng có thể rảnh tay mà đi làm. Ở một vài nước, những trường giữ trẻ đầu tiên là do các xí nghiệp lớn thành lập. Những trường đầu tiên khác là do các nữ tu Công giáo thành lập và đảm trách.

– Từ từ, vai trò giáo dục của trường mầm non mới được chú ý đến, nhất là sau thế chiến thứ I. Nhưng trường mầm non vẫn chưa vào giáo dục cưỡng bách.

– Trong những năm 1960, các nhà xã hội học về giáo dục nhận thấy rằng các bé xuất thân từ giai cấp thợ thuyền nhưng đã theo học trường mầm non, vào tiểu học thành công tốt hơn là các cháu cùng hoàn cảnh nhưng không được học mẫu giáo. Vai trò giáo dục và hơn thế nữa, vai trò chống bất bình đẳng ở trường học, của giáo dục mầm non được nhìn nhận từ đó.

Sáu …cái học được ở trường mầm non (1)

Học tự tin ở mình để thoải mái trong thân thể mình, có kỹ năng đối diện với mình, cấu thành bản thể và biết trọng bản thể của mình trong tiếp xúc với những trẻ đồng trang lứa, hay với người lớn, trong những hoàn cảnh và ở những môi trường khác nhau. Nói một cách nôm na : bé sẽ không rụt rè bám vào váy mẹ khi rời mái ấm gia đình. Mới ba tuổi nhưng bé bắt đầu học tự lập và học làm người.

Làm sao trường mầm non đạt tới kết quả đó ?

Cũng dễ thôi . Trường phải là nơi các cháu thấy yên ổn, được bảo vệ, một loại gia đình thứ nhì, rộng hơn, nhưng mỗi cháu vẫn được tiếp đón như con cái trong nhà. Các cháu vẫn được quyền tiếp tục sống nhanh hay chậm tùy cháu, được nâng đở, được phát biểu ý kiến. Hơn thế nữa, các cô giáo mầm non khuyến khích học trò mình trên đường sáng tạo. Trí tưởng tượng của trẻ rất dồi dào, được khuyến khích đúng lúc đúng nơi, cháu nào cũng có khả năng thành thần đồng hay ít nhất là phát triển trí tuệ.

Học tự lập. Ở trường, không có mẹ bên cạnh, mỗi cô giáo phải lo cho trên dưới 20 trò, dù muốn hay không các cháu phải bươn chải giải quyết những vấn đề cá nhân. Quen bươn chải một mình các cháu sẽ đi tới suy nghĩ một mình và có ý kiến cá nhân. Dĩ nhiên thỉnh thoảng có cháu cũng cần sự giúp đở của người lớn – nếu không thì cô giáo thất nghiệp sao ! Sống trong cộng đồng, cũng có thể giữa bạn bè với nhau, các cháu tương trợ nhau và giúp đở nhau trên con đường học tự lập.

Tự lập và giúp nhau tự lập cũng là cách các cháu học cách sống trong xã hội, sống với người khác và vần tương thân tương trợ với người kháci.

Cô giáo mầm non dạy trẻ tự lập thế nào ?

. cách giản dị nhất là để trẻ tự làm lấy một mình những công việc cá nhân

. phân công và giao cho các cháu những trách nhiệm có giới hạn và tùy theo tuổi hay khả năng của mỗi cháu

. để các cháu chọn lựa việc làm, hát hay vẽ chẳng hạn

. hướng dẫn các cháu bằng cách cho mẫu, chỉ dẫn thể thức,… nhưng không làm thay cho cháu

. khuyến khích các cháu trong việc làm, tiến bộ, dù nhỏ mấy đi nữa

. lắng nghe những khó khăn mà các cháu gặp phải và đồng thời hướng dẫn cháu tìm hướng tự giải quyết khó khăn

. không phạt khi các cháu thất bại hay làm sai

Học nghe và học nói là bước khởi thủy, tối cần cho cuộc sống. Con người là một con vật biết nói nhưng đồng thời ta sống trong xã hội, ta cần nghe nữa. Nghe là kính trọng người nói. Ở trường mầm non, nói ở đây không chỉ là ngôn ngữ bằng lời, một vốn ngôn từ đủ để hiểu người khác (+/- 800 – 1000 chữ – cho các trẻ nói tiếng Pháp) mà còn là khả năng diễn tả và giải mã các ngôn ngữ của cơ thể.

Đồng thời các cháu tập tành để có khả năng làm câu diễn tả những cảm nhận, những ý nghĩ và những gì các cháu cần.

Cái luật cơ bản ở trường có thể là luật «được nói khi đến lượt mình» vì như thế tức là lời nói của mỗi cháu được nghe, được trọng như chính các cháu đã nghe và đã trọng phát biểu của người khác.

Đấy là một tập tành vô cùng hữu ích vì trước đó, trong gia đình, đôi khi các cháu không phải thực thi luật ấy và có quyền «nói leo».

Ở trường mầm non có muôn vàn cơ hội để học nghe và nói. Khi đối thoại với cô giáo và với bạn, khi nghe kể chuyện hay khi chính các cháu kể chuyện, khi các cháu cùng làm việc trong các nhóm nhỏ, khi cha mẹ các cháu nói chuyện với cô giáo, khi các cháu cùng cô xem TV hay xem kịch, xem hát.

Học thiết kế các hiểu biết. Ở nhà thì chỉ quanh quẩn trong bếp với mẹ nhưng ở trường, dù chỉ là trường mầm non, các cháu bắt đầu khám phá thế giới của hiểu biết. Chưa biết đọc nhưng các cháu bắt đầu tiếp cận với sách, nghe đọc và hiểu truyện qua các tranh hình ảnh và màu sắc minh họa. Các cháu bắt đầu khám phá khả năng của ngũ quan và dùng ngũ quan để thu lượm kiến thức : nghe, thấy, ngữi, sờ, nếm và từ đó đếm, xếp loại, so sánh, đánh giá, nhớ, … những phương thức tối cần cho sự học sau này.

Khám phá môi trường để có thể sống và làm chủ môi trường là nội dung của chương trình mầm non. Các cháu quan sát thời tiết, học cách xem giờ, phân biệt bốn mùa, xếp loại các loại hoa quả, các loại lá cây, thú vật, …

Chỉ mới ở mầm non thôi mà kiến thức của các cháu đi những bước bảy dậm …

Học sáng tạo tập tành các cháu khả năng diễn đạt ý tưỡng của mình, những tưỡng tượng, sáng tạo, vẽ, nặn, sơn, múa hát, … với hai bàn tay của mình, với tiếng nói, với thân thể, … Cho các cháu gia nhập vào thế giới phong phú và không có giới hạn của các ý tưởng, kể cả những ý tưỡng xa vời nhất.

Cô giáo ở đó khuyến khích sáng tạo bằng cách kể cho trò nghe các chuyện thần tiên, các văn hóa xa lạ, cho các cháu tiếp xúc với những dụng cụ khác nhau, những kỹ thuật các loại, với nghệ thuật, nhiều hình thức khác nhau về cái đẹp, cho các cháu thấy là mộng mơ không chỉ là hoang đường.

Được thỏa mản các nhu cầu tình cảm. Điều cuối cùng này các cháu không phải học mà trường mầm non phải bảo đảm cho các cháu.

Thật vậy, dù đã đi học nhưng cháu nào cũng cần được yên ổn, được đón tiếp một cách nồng nhiệt, ở trong một môi trường đầy tín cậy, được săn sóc và có những vòng tay trìu mến ấp ủ.

Trường mầm non là trường «học chơi» chứ chưa «học thật», kỷ luật phải được thay thế bằng tình thương, chú tâm đến sự thoải mái từ vật chất đến tâm sinh lý của trẻ, không áp đặt một thời dụng biểu khắc khe, cho trẻ có nhiều liên hệ có chất lượng với ê-kíp giáo viên và lúc nào cũng chủ tâm chú ý đến hạnh phúc của các cháu

Cụ thể thì như thế nào ?

Với nguyên tắc tự do giáo dục, thí dụ dưới đây là chương trình của một trường dạy 15 năm từ mầm non tới lớp 12 trung học phổ thông. Chương trình mầm non của trường này dựa trên năm trục chính (2):

. Trước nhất là phải làm sao các cháu có khả năng hành động và «nói hay diễn tả» với thân thể của mình (thể dục, giáo dục phát triển tâm lý và nhịp nhàng cử động)

. Thứ nhì là khám phá vũ trụ môi trường các cháu sống (khoa học, lịch sử, địa lý)

. Thứ ba, học ngôn ngữ như là phương tiện để học (tiếng mẹ, ngoại ngữ và ngôn ngữ của toán)

. Thứ tư, đi sâu vào sự tưỡng tượng, thế giới của sáng tạo và lòng yêu cái đẹp, (dạy nghệ thuật dưới mọi hình thức)

. Thứ năm là học những hiểu biết cần để sống cùng nhau trong xã hội (học về các phương tiện thông tin, máy tính và công dân giáo dục)

Tất cả phải được soạn với những học cụ và phương pháp sư phạm thích hợp với độ tuổi của các cháu. Thông thường là qua những trò chơi, sinh hoạt hát, vẽ, đọc truyện, kể truyện, … Lớp học còn là môi trường sống – để các cháu phát triển, học giao tiếp, được xã hội hóa  và sống yên ổn hạnh phúc.

Các môn “học” ở lớp 3 trường mầm non (cho trẻ 5 tuổi)

Phần dưới đây chép lại, với vài thay đổi nhỏ, từ một bài, cùng tác giả, đã đăng trên Dân Trí (3):

“Dạy viết” ở trường mầm non? Có, ở Bỉ đều có dạy “viết” cho các cháu ở lớp 3 trường mầm non, nhưng không phải viết chữ mà “vẽ hình” (tiếng Pháp gọi là préécriture – hình thức “trước chữ viết”): đường thẳng, đường cong, đường tròn, từ to đến nhỏ, cho đến xếp hàng như một dòng hình gần giống như dòng chữ viết thật. Rất vui – vì vẽ mà, vẽ đủ màu – lại giúp các cháu mềm tay, tới lúc áp dụng vào viết chữ thì các cháu đã sẵn sàng.

“Dạy toán” ở trường mầm non? Cũng có chứ. Một trong những phương pháp của chúng tôi là phương pháp Cuisenaire (tên một nhà giáo người Bỉ – Georges Cuisenaire, 1891-1975) . Với những mẩu gỗ nhỏ, dài ngắn khác nhau, màu sắc khác nhau, các cháu sắp lại để chơi với các khái niệm nhiều ít, dài ngắn thêm bớt … Đấy, các cháu đã sẵn sàng để học toán! Mà chơi với các khúc gỗ thì hứng thú biết bao, y như chơi với Lego!

các khúc gỗ Cuisenaire để chơi với Toán

các khúc gỗ Cuisenaire để chơi với Toán (ảnh: M. Poirrier)

“Dạy sinh ngữ” cho các cháu cỡ 3-5 tuổi? Cũng có nốt. Một trong những giáo viên của trường là người nói thứ tiếng khác (ở Bỉ thông thường là tiếng Hà Lan, ngôn ngữ thứ hai của chúng tôi vì miền Bắc nước Bỉ nói tiếng đó, hoặc tiếng Anh).

Thế là với giáo viên này, các cháu hát bằng ngoại ngữ, nghe kể chuyện bằng ngoại ngữ và nói bằng ngoại ngữ, vì nếu không thì bà giáo không hiểu gì hết ! Các cháu ý thức rất rõ điều đó và nói ngoại ngữ với bà giáo này thành một phản xạ tự nhiên không cần học. Những ngày đầu các cháu có thể ngơ ngác như “con nai vàng trên lá vàng khô”, nhưng sự tiếp thu sẽ rất nhanh mà bà giáo không cần hét hò hay cho điểm cao thấp!

“Dạy văn” ở tuổi mẫu giáo? Dĩ nhiên rồi. Các nghiên cứu cho biết là vốn ngữ vựng hàng ngày của các bậc cha mẹ thuộc tầng lớp thợ thuyền chỉ có khoảng 800 tiếng, thông thường là các từ cụ thể, không có các khái niệm trừu tượng. Trong khi số này nơi các bậc cha mẹ có trình độ đại học là trên 1500 từ.

Một trong các “sứ mạng” của trường mầm non là xóa bỏ sự bất bình đẳng văn hóa đó: qua các chuyện cô giáo kể, qua ngôn ngữ đối thoại dùng ở trường…các cháu học thêm tiếng mẹ – học qua tiếp xúc chứ không qua bài bản – một cách học nhẹ nhàng lại rất là hiệu quả. Như thế các cháu được “trang bị” để thành công dễ hơn trong sự học tiếp theo, dù thuộc giai cấp xã hội cao hay thấp.

Nhưng tuyệt nhiên không dạy các cháu đọc – phần này nằm trong chương trình lớp 1 – để giáo viên này tự do chọn phương pháp (theo cử động cho 24 chữ cái hay trực tiếp ráp vần đọc và từ từ nhìn mặt chữ sau đó).

Dạy các kiến thức về sinh học, môi trường và nhiều môn khác nữa qua các lớp ngoài trời, các lần viếng thăm các trang trại, đài phát thanh, viện bảo tàng, đi dạo trong rừng …

Tất cả những “môn học” này đều được chuẩn bị đàng hoàng trong giáo án (mục tiêu của tiết “học”, nội dung, phương pháp, kết quả dự trù, tiện lợi và khó khăn phải vượt qua …) của các giáo viên trường mầm non.

Chương trình học mẫu giáo cũng nặng như chương trình … đại học. Cái khác là các cháu hoàn thành chương trình dễ như chơi, mà chơi thật và phần lớn là nhờ công của các giáo viên.

Tựu trung lại, các “môn học” này là các “môn chơi”, các món “khai vị”, để các cháu đi vào “bữa tiệc” học hành khi vào lớp 1.

—-

Bài này cho thêm vài nét:

https://huynhmai.org/2014/06/01/tre-hoc-gi-o-truong-mam-non-2/

Chú thích :

(1) Fédération Wallonie Bruxelles, Organisation de l’enseignement maternel et primaire en Belgique. Circulaire pour l’année scolaire 2012-2013. Bruxelles, Direction Générale de l’Enseignement et de la Recherche Scientifique, 2012 (213 trang).

(2)

http://www.armons.be/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=13&Itemid=16

(3)

http://dantri.com.vn/dien-dan/the-gioi-song-va-hoc-de-lon-len-cua-tre-em-500208.htm

Nguyễn Huỳnh Mai

Addendum – Cập nhật

Hiện chương trình mầm non ở Bỉ có vài thay đổi: các môn thể hình được nâng cao hơn – 5 tiết mỗi tuần -, các cháu học “viết” ít hơn và máy tính bảng được cho vào lớp 3, cho trẻ  5 tuổi, mỗi tuần ba tiết.

Advertisements

From → Giáo dục

Đã đóng bình luận.