Skip to content

An ninh và bảo hiểm xã hội, kinh nghiệm Bỉ

Tháng Tám 2, 2017

La sécurité sociale en Begique – une série d’articles écrits à la demande d’un lecteur et destinés à être publiés, peut être, dans les pages de Lao Động, le journal du Travail au Việt nam –

Theo nguyên tắc, đây là bài cuối cùng, nhưng cũng có thể dùng như phần dẫn nhập,  hoặc kết luận – đặc biệt đối với đoạn nói về những người vô gia cư như một bất bình thường trong một xã hội mà phúc lợi được lo lắng.

Có thể cũng cần thêm vào là dân Bỉ đóng thuế rất cao, từ 30% đến 75%  lợi tức, nhất là cho những khoản lợi tức “vượt trần”. Thuế thừa kế còn cao hơn nữa, có khi đến 95% gia tài.

.

An ninh xã hội dịch từ chữ sécurité sociale bảo đảm cho tất cả mọi người quyền được sống, được săn sóc sức khỏe, có lợi tức khi bị tai nạn, thất nghiệp hay khi nghỉ hưu, về già và có điều kiện để nuôi con.

Bảo hiểm an ninh xã hội khởi thủy là dành cho những người đi làm. Rồi từ từ, trong những năm 1950 lan rộng ra cho toàn thể dân tình.

Vể triết lý, an ninh xã hội ở đây là dựa trên quyền làm người, có bổn phận chia sẻ trách nhiệm xã hội nhưng bù lại xã hội cũng phải bảo đảm một cuộc sống có giá trị cho những thành viên của mình. Nói cho cùng thì triết lý của an ninh xã hội cũng là triết lý của Tuyên ngôn Nhân quyền 1948

Trong dấu ngoặc, ở nhiều nước như Bỉ, Pháp, …an ninh xã hội ra đời cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ thứ XX, tức là từ lâu, trước Tuyên ngôn Nhân quyền.

nhân quyền

.

An ninh xã hội đi từ hai lô gích

. lô gích bảo hiểm, để phòng khi cơ nhở, tai nạn – theo lô gích này thì mỗi cá nhân, khi có lợi tức thì phải trích một phần lợi tức của mình để phòng khi cơ nhở.

. lô gích tương trợ tiếp tay với lô gích thứ nhất. Ta đóng bảo hiểm nhưng là đóng cho ta và cho những người khác – theo cái triết lý “mỗi người đóng góp theo khả năng và được tài trợ tùy theo nhu cầu” chacun contribue en fonction de ses capacités et bénéficie des services suivant ses besoins – tức là nhờ số đông mà quĩ xá hội có phương tiện để trả lời cho người có nhu cầu. Hơn nữa những người có nhu cầu cần giúp vào những thời điểm khác nhau nên quĩ xã hội có thời gian để “tích cốc phòng cơ” – quĩ này tùy thời mà quản lý tốt nhất, đầu tư quĩ để sinh lợi,… Quốc gia, tức là cả cộng đồng rộng, cũng đóng góp vào quĩ này vì có một sự thật mà ai cũng nhìn nhận là một xã hội mà phúc lợi cao, dân sống tốt thì xã hội đó phát triển nhịp nhàng và an bình hơn.

Để thực thi hai lô gích nói trên một cách hợp lý thì  nguồn tài chính của quĩ an ninh bảo hiểm xã hội phải đến từ hai phía

. một bên là phần đóng góp của chính người đi làm và chủ nhân thuê người đi làm. Chủ nhân, ngoài lương phải trả cho nhân viên phải đóng cho quĩ an ninh xã hội tương đương 30% của lương đó thêm để lo cho bệnh nghề nghiệp, tai nạn nghề nghiệp và tiền đi nghỉ hè, … của nhân viên. Riêng chính người đi làm, mỗi tháng khi nhận lương, họ phải đóng  14,5% số tiền đó cho quĩ, góp cho bảo hiểm để lo cho sức khỏe, lương hưu, thất nghiệp và phụ cấp gia đình.

. một bên là tài trợ của quốc gia đi từ thuế. Phần tài trợ này không cố định. Quốc gia có bổn phận “bù lỗ”, tức là trả phần còn thiếu của ngân quĩ an ninh xã hội.

Tổng cộng ngân sách của quĩ an ninh xã hội Bỉ mỗi năm ở khoảng 72 – 73 tỉ euros cho một dân số 11 triệu người

An ninh bảo hiểm xã hội, như những bài lên trang tuần này, gồm bảy mặt:

. sức khỏe và tàn tật

. tuổi già, lương hưu

. bệnh  nghề nghiệp

. tai nạn nghề nghiệp

. thất nghiệp

. phụ cấp gia đình

. nghỉ hè

.

Quĩ an ninh xã hội Bỉ liên tục phải lo làm sao để không mất “thăng bằng” vì tiền tiêu ra có khuynh hướng cao hơn nguồn tài trợ. Nói khác hơn “gánh nặng” của an ninh xã hội càng ngày càng to vì nhiều lí do.

. dân chúng già nên phải trả nhiều tiền lương hưu và nhiều tiền về sức khỏe,

. khủng hoảng kinh tế nên ít việc làm hơn, tức là ít người đóng góp hơn. Lại phải chi nhiều hơn cho thất nghiệp,

. sự cạnh tranh của các nước mà an ninh xã hội kém hơn làm cho giá của nhân công các nước ấy rẻ hơn và làm cho kinh tế Bỉ trì trệ thêm.

Nhưng nước Bỉ chưa có ý định giảm thiểu sự bảo vệ an ninh xã hội cho dân tình.

.

Dù an ninh xã hội ở Bỉ là một trong những hệ thống tốt nhất thế giới, ở Bỉ vẫn có người nghèo và người vô gia cư.

 

Người vô gia cư trước hiên một nhà …giàu – ảnh: M. Poirrier

Thật ra hai hiện tượng này không khó hiểu. Có những người, vì “tai nạn của cuộc sống”, một lúc nào đó, không hội đủ điều kiện để được hưởng những bảo đảm của an ninh xã hội, không có can đảm để làm một hồ sơ, ….

Theo các nghiên cứu gần đây, ở Bỉ có khoảng 5000 người vô gia cư, nhưng con số này không phản ảnh hoàn toàn sự thật vì, theo định nghĩa, người vô gia cư thay đổi … chỗ ở thường xuyên nên rất khó thống kê. Hơn nữa, vì đạo đức bắt phải tôn trọng đời sống riêng tư – kể cả đời sống riêng tư của người cư ngụ ngoài đường – nên người đi nghiên cứu không có quyền hỏi tên tuổi của họ để làm thống kê một cách chính xác.

Có những cơ quan cứu tế xã hội lo cho những người này. Nhưng tới bây giờ, hiện tượng những người vô gia cư vẫn còn là một vấn đề nhức nhối cho tất cả mọi người, như một thất bại của tương trợ xã hội trong một nước giàu.

.

Nguyễn Huỳnh Mai

Advertisements

Đã đóng bình luận.