Bỏ qua nội dung

Chuyện người nổi tiếng dưới góc nhìn xã hội học

Tháng Hai 20, 2018

Bài này đã đăng ở đây (2013)  hôm nay xin mời … đọc lại:

http://dantri.com.vn/khoa-hoc/chuyen-nguoi-noi-tieng-duoi-goc-nhin-xa-hoi-hoc-726163.htm

.

Trên tất cả mọi báo, kể cả những báo «nghiêm chỉnh», ngày nào cũng có chuyện của ca sĩ này hay diễn viên kia : phỏng vấn, hình ảnh, bàn luận về sắc đẹp, trang phục, những chi tiết về đời tư của họ, gia đình con cái họ và nhiều khi cả nhân sinh quan hay vũ trụ quan của họ … cứ thể như người nổi tiếng là những mẫu mực mà cả xã hội phải theo.

Những người giầu có và vài khoa học gia cũng thành người nổi tiếng trên mặt báo.

Tại sao chuyện người nổi tiếng… «ăn khách», tại sao ta thích nhìn ảnh và đọc truyện riêng tư của những người nổi tiếng ? Mặc dù rằng trên phương diện luân lý, họ không hẳn là những khuôn mẫu đạo đức, họ có những cách sống và tiêu xài hàng trăm hay ngàn lần khác xa cách sống và lợi tức của dân tình, …

Cuộc đời nhiều màu xám đen, ta thích «mơ»

Cơm không đủ ăn, áo không đủ mặc, nhà chật chội, ô nhiễm ngay trước cửa, … Với hình ảnh của những người nổi tiếng, ít nhất trong vài phút, ta được nhìn những quần áo hàng hiệu vừa đẹp vừa đắt tiền, được nhìn những xe sang, những toà nhà huy hoàng sang trọng của tài tử này hay danh ca kia … ta có thể quên đi thực trạng khó khăn.

Theo Marx, «tín ngưỡng là thuốc phiện của dân tình» (la religion, c’est l’opium du peuple). Chuyện người nổi tiếng mê hoặc dân không kém !

Nhất là khi các báo chí cố tình nhấn mạnh nguồn gốc nghèo khổ của một vài nhân vật nổi tiếng – một loại chuyện thần tiên, sự đổi đời của công chúa lọ lem – Những chuyện như thế cho phép ta nằm mơ ngay giữa ban ngày ! Một số trong chúng ta còn nhập vai vào, tự đặt mình vào vị trí của người nổi tiếng đã có thời thơ ấu khó khăn và xem sự thành công của nhân vật ấy như … một sự thắng cuộc trên định mệnh của chính bản thân.

Nhu cầu nghe kể chuyện.

Không chỉ có trẻ con mới thích nghe kể chuyện trước khi đi ngủ. Người lớn cũng thế. Phân tích chuyện những người nổi tiếng, quanh đi quẩn lại cũng chỉ có một số «mô típ» hay «tình tiết» (tiền bạc, danh vọng, hôn nhân, sắc đẹp).

Đúng ra những tình tiết này, mỗi một trong chúng ta đều đã trải nghiệm. Chỉ có một khác biệt : nơi các người nổi tiếng chi tiết nào cũng toàn màu hồng, tươi đẹp và «cứ đưa tay ra là với tới». Trong khi ngoài đời, cuộc sống cho ta đầy thất vọng. Chuyện người nổi tiếng ở đó để thỏa mản nhu cầu ta cần nghe và đọc những chuyện có hậu.

Nhu cầu có thần thánh và anh hùng.

Thuở xưa, tôn giáo còn thịnh hành, mọi người tin ở trời, ở thánh. Trong lịch sử thì có những anh hùng cứu nước giúp dân. Ở thế kỷ thứ XX, XXI hiện giờ, tín ngưỡng mất vị trí, lại đang thời bình, không có anh hùng, … những người nổi tiếng thay vào chỗ trống đó. Các nghệ sĩ, trong cảm nhận của dân tình, đóng thế vai các thần thánh và anh hùng. Các hiện tượng «fan club» hay hét hò đón thần tượng, … là những thí dụ cụ thể.

.

Chuyện người nổi tiếng là một loại xi măng  tạo liên kết xã hội.

Là chuyện ở đầu môi của nhiều người, là tiền đề cho giao tiếp (cái kiểu «À chị biết không, cô người mẫu X vừa lấy chồng») và nhờ đó liên hệ xã hội dễ dàng hơn. Ngày xưa bên ta, ta có «miếng trầu là đầu câu chuyện», bên Tây thì nói về thời tiết («hôm nay trời xấu quá»). Bây giờ, ta bắt chuyện bằng các tin các ảnh «nóng» hay «hở» của các tài tử.

.

Chuyện người nổi tiếng là một … công nghệ nhiều lợi nhuận và được các cơ quan truyền thông … nuôi dưỡng đặc biệt

Những chuyện này nuôi sống các người nổi tiếng – dĩ nhiên rồi, họ càng được nổi tiếng hơn khi các phương tiện truyền thông siêng năng nhắc đến họ. Báo chí thì nhờ có chuyện người nổi tiếng sẽ được nhiều độc giả hơn. Từ đó, các báo ấy thu được nhiều quảng cáo hơn, …

Các người nổi tiếng lại nuôi sống cả một «lực lượng» nhiếp ảnh gia, chuyên viên trang điểm, nhà thiết kế thời trang, nhà báo của chuyên trang này, …

Cả giới sống nhờ chuyện các người nổi tiếng lại ra sức sáng tạo để «kể» thêm nhiều chuyện nữa và tiếp tục mê hoặc dân tình.

Nguyễn Huỳnh Mai

Sách tham khảo :

Dakhlia J., Mythologie de la peopolisation. NXB Le Cavalier bleu, 2010.

Spies V., Télévision, presse people. Les marchands de bonheur. NXB De Boeck, 2008.

 

Advertisements

From → Xã hội học

Đã đóng bình luận.