Bỏ qua nội dung

Vài cơ sở tối cần thiết để dạy toán, theo Stanilas Dehaene

Tháng Năm 16, 2018

Stanilas Dehaene được giới thiệu ở đây : 

https://en.wikipedia.org/wiki/Stanislas_Dehaene

và ở đây:

Học dưới góc nhìn của khoa thần kinh – Nguyễn Huỳnh Mai

.

Không chơi chữ nhưng ở đây, ông Stanilas Dehaene cho ba chữ chính với vần ION, tiếng Pháp, ở đuôi : émotion, attention, passion – tức là xúc động, chú ý, đam mê.

Xúc động, chú ý, đam mê, mà ông Stanilas Dehaene nêu, không chỉ cần cho toán. Các chữ đó cũng có thể là những phương thức cần cho mọi môn học.

Nhưng xin trở lại vấn đề toán và lý giải của ông Dehaene.

Tạo xúc động cho trẻ bằng những vật lạ, gây tò mò cho chúng. Môi trường muôn hình vạn trạng, đầy vật thú vị, không đến nổi phải đếm sao trên trời hay đếm lá trong rừng – dù là đếm lá trong rừng đã cụ thể hơn đếm sao – giáo viên chỉ cần nhìn xung quanh mình là có đủ dụng cụ để dạy toán ! Những hộp lớn nhỏ, những đũa dài ngắn, những nia thúng tròn, vuông… Ở chỗ khác, các nhà tâm lý giáo dục đã nói rằng trẻ chỉ học và nhớ những gì có ý nghĩa với chúng.

Nhưng nếu chỉ dừng lại ở xúc động thôi thì chưa đi quá cái khả năng cảm nhận. Nên phải tiếp tục từ cảm nhận, chủ tâm khám phá để đi sâu hơn vào các khái niệm toán – tức là rời cụ thể đi vào lý thuyết, dùng cụ thể như vật dụng “khai quang” để đi đến lý thuyết. Sau đó, khi đã tiếp thu lý thuyết, dùng lý thuyết, trở lại giải mã cho cụ thể, cho những trường hợp tương tự… Quá trình này cần sự chú ý, kiên trì. Xúc động ban đầu thành “lực” để kéo theo kiên trì.

Để gây chú ý giáo viên cần áp dụng những nguyên tắc rất đơn giản như sáng tạo tối đa trong cách thức trình bày để bài học gần gũi với học trò để chúng dễ tiếp cận; như cấu trúc thành hệ thống có thứ tự các dữ kiện hay các đòi hỏi, và nhất là không đưa ra cùng một lúc hai sự kiện khác nhau hay hai lệnh khác nhau, …

Tất cả những “cách làm” này ông Stanilas Dehaene đã thực nghiệm và quan sát kết quả tích cực qua máy quét cộng hưởng từ sinh hoạt (IRMf) não bộ của trẻ trong các nghiên cứu.

Còn đam mê là động cơ để vượt khó. Bên ta thì nói “Đường đi khó, không khó vì ngăn sông cách núi, mà khó vì lòng người ngại núi e sông”. Đam mê là lực để vượt núi qua sông. Phương thức để cho trò đam mê không có nhiều đường: nếu chúng hiểu việc làm của chúng, nếu chúng thấy ích lợi hay cái đẹp ở cuối chân trời, nếu chúng được tự do quyết định hướng đi của mình,… chúng sẽ băng đèo vượt suối.

Thầy giáo ở đó để truyền đam mê. Bằng những cách lý giải, bằng những khuyến khích tích cực, bằng cách cho trò cái gương về say đắm của mình, bằng cách vẽ đường cho trò đi…

Bấy nhiêu đó vẫn chưa đủ? Cho phép trò làm sai là một phương pháp thêm vào. Không chỉ có con chó của Pavlov biết tránh cái bẫy có điện giật, không chỉ có con bồ câu của Skinner biết chừa những ô trống không có hạt ngô. Làm sai, tức là thất bại, tự thân lả một hình phạt có ý nghĩa cho bất cứ người đi học nào và “sửa sai” cũng là một challenge cho trẻ, một động lực giúp trẻ vượt khó để đi đến thành công. Không cần giáo viên chen vào phạt hay cho điểm xếp hạng.

Trong dấu ngoặc, đánh giá-đào tạo – évaluation-formation – để tiếp tục học, biết chỗ nào sai để hoàn thiện, tốt hơn là đánh giá-chế tài – évaluation-sanction. Các nhà giáo dục đã nói nhiều về vấn đề này. Tuyệt đối, ông Dehaene không nói đến đánh giá chế tài, không phạt và đồng thời không tạo áp lực học hành.

Cuối cùng, như một chuyên viên thần kinh toàn diện, ở đây, ông Stanilas Dehaene thêm vào: hãy để cho trẻ ngủ đủ. Giấc ngủ như một … phương thức sư phạm vì giấc ngủ là một công cụ rất tốt, có thể là tốt nhất, để phục hồi khả năng trí tuệ, để giúp sắp đặt lại các tiếp thu và để ổn định trí nhớ.

Khi trẻ có vấn đề ở lớp, không thiết tha học, không chú ý hay không đam mê mà các phương thức đưa ra ở trên đều không mang lại kết quả thì ta phải xem thử giấc ngủ của em ấy có tốt không. Khó khăn ở trường học có thể chỉ là biểu hiệu của một vấn đề nào đó về giấc ngủ.

Thay lời kết

Dựa trên khả năng số học mà bất cứ trẻ nào cũng có, dùng khả năng ấy như điểm tựa, như bàn đạp để hoàn thiện hiểu biết về toán của trẻ. Không dạy trẻ làm theo lô gích của người lớn mà để chúng làm theo lô gích của chúng, những gì não chúng đã được cấu tạo. Chúng sẽ học nhanh hơn, dễ hơn, ít sai hơn. Giáo viên ở đó để cung cấp dụng cụ, để cho thêm động cơ và để giúp chúng can đảm bước vào thế giới trừu tượng đầy biểu tượng của Toán. Nhưng sau khi đã hiểu và vượt qua được những khó khăn của các biểu tượng cơ sở thì phần còn lại chỉ là … thích thú.

Đa phần những gì ông Stanilas Dehaene cho thấy, thật ra khoa giáo dục đã, gần hay xa, đề cập tới. Cái khác là ông Dehaene mang đến những bằng cớ của khoa thần kinh và khoa tâm lý của sự học, ít nhất là cho thời điểm mà ta đang sống.

Áp dụng những cơ sở nói trên xong thì giáo viên có thể dạy bất cứ nội dung nào, trẻ sẽ học một cách tích cực và tiếp thu với hạnh phúc.

.

Nguyễn Huỳnh Mai

Advertisements

From → Giáo dục

Đã đóng bình luận.

%d bloggers like this: