Skip to content

Gia tài của Simone de Beauvoir, ba mươi năm sau …

Tháng Sáu 6, 2018

Bài này khởi thủy lên trang năm 2016, nhân ngày giỗ thứ 30 của Simone de Beauvoir, hôm nay xin đăng lại gọi là quà tặng một cô bạn mới ở New Jersey – Ở trên đời thì Françoise Héritier là mẫu phụ nữ uyên bác mà tôi yêu còn Simone de Beauvoir là người tôi tôn kính. 

.

La liberté et les droits des femmes dans l’oeuvre de Simone de Beauvoir ou l’héritage de Simone de Beauvoir, trente ans après son décès.

.

Simone de Beauvoir mất năm 1986. Ba mươi năm sau khi bà vĩnh viễn rời dương thế, gia tài của bà còn lại những gì?

Tự do và nữ quyền là hai khái niệm mà ta thừa hưởng từ Simone de Beauvoir.

.

Tự do vì bà đã viết và đã sống hầu như không lệ thuộc vào một bối cảnh đầy ràng buộc xã hội của thời bà lúc ấy, nhất là cho một phụ nữ. Những bút ký, tự truyện và chính kiến của bà chứng minh rõ ràng sự tự do cá nhân.  

Từ “Hồi ký của một thiếu nữ con nhà đàng hoàng” bà đã bàng bạc miêu tả những “luật lệ” của giai cấp trưởng giả mà bà không đồng ý. Bà đã là một thiếu nữ đàng hoàng nhưng bất chấp nề nếp.

Khi thi bằng sư phạm agrégation để đi dạy năm 1929, bà tốt nghiệp hạng nhì, chỉ sau Jean Paul Sartre, một thứ hạng làm bà rất bực mình – phụ nữ, nhất là một phụ nữ như bà đáng lý ra không thể kém thua nam giới. Jean Paul Sartre sau này đã sát cánh đồng hành cùng bà trong hu như suốt đời.

Tự do nữa khi bà quyết định không kết hôn với Jean Paul Sartre vì không muốn thừa nhận những hình thức mà xã hội áp đặt trên liên hệ nam nữ. Dù Sartre đã nhiều lần “cầu hôn” bà.

Tự do của bà cũng là tự do luyến ái, nhiều người tình và cả hai giới tính dù suốt đời bà đã trung thành với Sartre, trung thành trong tri thức, trung thành bền vững theo một định nghĩa riêng của bà mà ta phải quan sát tất cả những gì bà đã hoàn thành cụ thể để có thể nhận thấy: những đối thoại thường nhật giữa hai người, cùng thành lập và chăm sóc tập san Thời đại mới – Les temps Modernes – cùng đọc bản thảo của nhau, cùng dấn thân tham dự những sinh hoạt xã hội như sang Liên xô, sang Cuba hay đi gặp Che Guevera, xuống đường trong những biểu tình, …

Các nhà xã hội học phân biệt trung thành thể xác, trung thành tình cảm, trung thành xã hội và trung thành tri thức.

Nói một cách thái quá, ngoại tình thể xác không quan trọng – xã hội vẫn chấp nhận các đấng mày râu mua dâm chẳng hạn – . Hết yêu một ai đó là ngoại tình tình cảm, người bị phản bội có thể cảm thấy bị xúc phạm. Hôn nhân còn là một “thể chế xã hội”, dưới thanh thiên bạch nhật có người tình mới làm người bạn đời bị xúc phạm dước hai khía cạnh vừa tâm lý vừa xã hội. Còn ví dụ lúc ở chung nhà mà hết … tâm đầu ý hiệp thì đó là thiếu trung thành tri thức – dù vẫn còn sống chung và dù vẫn …có vẻ yêu nhau – , là hình thức  … nặng nhất trong các cách phụ tình. Sartre và Beauvoir trung thành với nhau suốt đời trong tri thức dù có những thời điểm “phụ tình” nhau dưới những hình thức khác.

Cái trung thành đó cũng là một trung thành của tự do, trung thành do bản thân chọn lựa chứ không trung thành “bình thường” tuân thủ theo những “luật lệ” xã hội.

Trong các tác phẫm khác, Tout compte fait, La vieillesse hay Une mort très douce, Simone de Beauvoir tố cáo các áp đặt của xã hội, bà mô tả những ràng buộc khiến ta, trong rất nhiều trường hợp hoàn toàn không có quyền quyết định. Số phận của người cao tuổi, lúc bệnh hoạn hay lúc phải lìa đời, tổng kết lại, con người thật ít có khi có quyền lựa chọn.

Cả đời Simone de Beauvoir cho ta mẫu của sự tự do chọn lựa. Bà là hiện thân của người phụ nữ có bản thể chứ không rập  theo những khuôn vàng thước ngọc mà xã hội đặt ra.

.

Phụ nữ, vị trí trong xã hội, nữ quyền là di sãn thứ nhì Simone de Beauvoir để lại cho hậu thế.

.

Ta không sinh ra là phụ nữ mà ta trở thành”. Câu này «On ne naît pas femme, on le devient», bà viết ở đầu quyển Giới tính thứ nhì, xuất bản năm 1949 vả hiện vẫn được xem như «kinh thánh» của phong trào giành nữ quyền. Vì xã hội phân công, rồi giáo dục các bé gái hay phụ nữ làm cho vị thế của các cô và các bà thành lệ thuộc người khác, trong đó có lệ thuộc nam giới.

Lần đầu tiên trong lịch sử, một phụ nữ đòi quyền, không chỉ bình đẳng với nam giới mà tất cả quyền làm người của phụ nữ – từ tự do giới tính, có thai và sinh con hay phá thai, … đến quyền không bị … bóc lột trong chuyện nội trợ.

Simone de Beauvoir dẫn đường cho phong trào đòi nữ quyền những năm cuối thập niên 60 và đầu thập niên 70 của thế kỹ trước là như thế đó.

Thật vậy, Giới tính thứ nhì được xuất bản hai mươi năm trước khi phong trào giải phóng phụ nữ ở Pháp, MLF Mouvement de Libération des Femmes, ra đời. So với châu Mỹ, Giới tính thứ nhì của Simone de Beauvoir cũng được xuất bản hơn mười năm trước quyển La Femme mystifiée,- Người phụ nữ bí ẩn – của Betty Friedan.

Simone de Beauvoir, trong Giới tính thứ nhì, dùng phương pháp nhân học, sử học, xã hội học, và bắt đầu là phương pháp y khoa để mô tả phụ nữ, định vị chân dung của nhiều “hạng” phụ nữ trong xã hội, qua các thời kỳ, đi từ những truyện thần kỳ đến thực thể trong xã hội của thế kỷ thứ XX, với các mẫu phụ nữ như người mẹ người vợ người tình và, đặc biệt người đồng tính, người bán dâm,… Một bách khoa toàn thư với cách nhìn đặc biệt tiến bộ so với thời đại của bà.

Cho phần đầu của quyển Giới tính thứ nhì, Simone de Beauvoir nói về Số phận của người phụ nữ. Còn phần thứ tư, Sự giải phóng cho phụ nữ. Có ràng buộc của xã hội, nhưng cũng có sự bất động, cam chịu của chính bản thân người phụ nữ.

Trong dấu ngoặc, cam chịu hay bất động vì phụ nữ được giáo dục như thế. Tác giả bài này không đồng ý với lập luận của Jean Paul Sartre theo đó “ta vừa là nạn nhân vừa là đồng phạm trong thân phận ta” (Les mains sales – Những bàn tay bẩn) mà Simone de Beauvoir dùng ở đây.

Cuối cùng, hơn nửa thế kỷ sau, tác phẫm Giới tính thứ nhì của Simone de Beauvoir vẫn là “sách gối đầu giường” cho vấn đề phụ nữ, của những ai chú ý đến nữ quyền.

Nguyễn Huỳnh Mai

Về Simone de Beauvoir, xin mời đọc:

https://huynhmai.org/2014/03/21/simone-de-beauvoir-va-nhung-tran-tro-ve-kiep-nguoi/

Advertisements

Đã đóng bình luận.